ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸਟਾਕਟਨ
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1912 ਵਿੱਚ ਪੈਸੀਫ਼ਿਕ ਕੋਸਟ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
- 1911 ਤੋਂ 1912
ਸਥਾਪਨਾ
ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖ 1911 ਵਿੱਚ ਹੋਲਟ ਵਿਖੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1912 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਸਟਾਕਟਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਖ਼ਰੀਦੀ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਪੈਸੀਫ਼ਿਕ ਕੋਸਟ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਇਸ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦੋ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ, ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 500 ਏਕੜ ਦਾ ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਮ ਠੇਕੇ 'ਤੇ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ ਕਿਸਾਨ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਊਥ ਗ੍ਰਾਂਟ ਸਟਰੀਟ ਦੇ ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।[Web][Web]
- 1915 ਤੋਂ 1929
ਇਮਾਰਤਾਂ
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਦ ਪੈਸੀਫ਼ਿਕ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭੀ 1915 ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਮੁਢਲਾ ਲੱਕੜ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ, ਬਰਕਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ Echoes of Freedom ਅਨੁਸਾਰ 1929 ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਸਾਊਥ ਗ੍ਰਾਂਟ ਸਟਰੀਟ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕੀਤੀ ਨੀਂਹ ਉੱਤੇ, ਨਵਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਿਆ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ 1930 ਦਾ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੈਸੀਫ਼ਿਕ ਕੋਸਟ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਨੇ ਗੁਰਪੁਰਬ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਲਈ ਸਟਾਕਟਨ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।[Arch][Arch]
- 1913 ਤੋਂ
ਗ਼ਦਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਅਤੇ ਸਟਾਕਟਨ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਗਏ। ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਬਾਰੇ ਇਸ ਦਾ ਇੰਦਰਾਜ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ 1913 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਟਾਕਟਨ ਵਿਖੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਵਰਕਰਜ਼ ਆਫ਼ ਦ ਪੈਸੀਫ਼ਿਕ ਕੋਸਟ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ, ਦਾ ਘਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਗ਼ਦਰ ਲਈ ਧਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।[EoS][EoS][Web][Web]
ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸੰਸਥਾ
ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਿਹਾ, ਇੱਥੇ ਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਲੰਗਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ, ਬਰਕਲੇ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਨੁਸਾਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਸੌਂਧ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਮਰੀਕੀ ਬਣੇ, ਇਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਅੱਜ ਦਾ ਪਤਾ 1930 ਸਿੱਖ ਟੈਂਪਲ ਸਟਰੀਟ, ਸਟਾਕਟਨ ਹੈ।[Web][Web]
ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਤਭੇਦ
- ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਿੱਥੇ ਹੋਈ
ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦਾ ਇੰਦਰਾਜ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਥੇਬੰਦੀ 1912 ਵਿੱਚ ਪੋਰਟਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਬਣੀ। ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਬਾਰੇ ਇਸ ਦਾ ਇੰਦਰਾਜ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਇਕੱਤਰਤਾ 1913 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਟਾਕਟਨ ਵਿਖੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।[EoS][EoS]
- 1911 ਦੀ ਇਕੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਮ ਦੀ ਥਾਂ
ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ 1911 ਦੀ ਇਕੱਤਰਤਾ ਹੋਲਟ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਫ਼ਾਰਮ ਨੂੰ ਸਟਾਕਟਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹੋਲਟਵਿਲ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਵੇਰਵੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।[Web][Web]
ਤਸਵੀਰਾਂ
ਸਾਊਥ ਗ੍ਰਾਂਟ ਸਟਰੀਟ, ਸਟਾਕਟਨ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਲੱਕੜ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, 1915 ਵਿੱਚ ਵੀ. ਕੋਵਰਟ ਮਾਰਟਿਨ ਦੀ ਲਈ ਤਸਵੀਰ। 1929 ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਕੀਤੀ ਨੀਂਹ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਬਣੀ।
V. Covert Martin, 1915. ਹੋਲਟ-ਐਥਰਟਨ ਵਿਭਾਗ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਦ ਪੈਸੀਫ਼ਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ (ਯੂਸੀ ਬਰਕਲੇ ਅਨੁਸਾਰ). Public domain. ਸਰੋਤ
ਸਟਾਕਟਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, 2006 ਵਿੱਚ ਲਈ ਤਸਵੀਰ।
Ipsingh (Commons user), 2006. Public domain. ਸਰੋਤ
ਸਟਾਕਟਨ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜਿਵੇਂ ਜਨਵਰੀ 1916 ਦੇ The Hindusthanee Student ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ।
The Hindusthanee Student (publication), 1916. Public domain. ਸਰੋਤ
.jpg)