ਗੁਰਦੁਆਰੇ

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਰੱਖਿਆ, ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ।

ਪੰਜ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ, ਜੋ ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਪਾਰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਤਖ਼ਤ।

ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉਹ ਅਸਥਾਨ ਜਿੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤਿਮ ਹਫ਼ਤੇ ਬਿਤਾਏ, ਦੇਹਧਾਰੀ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ। ਇਹ ਪੰਜ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਚਿੱਟੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਸਾਖੀ 1699 ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੋਈ। ਇਹ ਪੰਜ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਉਹ ਅਸਥਾਨ ਜਿੱਥੇ 1706 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਨੌਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ। 1966 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਤਖ਼ਤ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਦਾ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ 11 ਨਵੰਬਰ 1675 ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।

ਲਗਭਗ 15,210 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਸੱਤ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ। ਇਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਈ।

ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਵਾਲੀ ਹਵੇਲੀ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜਿੱਥੇ 1664 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਠਹਿਰੇ ਅਤੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਬਿਮਾਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 24 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਰੋਵਰ ਦੁਆਲੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਇਆ ਯਾਤਰਾ-ਨਗਰ।

ਚਾਲੀ ਮੁਕਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਨਗਰ, ਜੋ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਪੁੱਟੀ ਗਈ ਬਾਉਲੀ, ਉਸ ਥਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਯਾਤਰਾ-ਅਸਥਾਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਉਹ ਨਗਰ ਜੋ 1635 ਤੋਂ 1665 ਵਿੱਚ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਸਣ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਰਿਹਾ।

ਉਹ ਪਿੰਡ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ।

ਚੂਹੜਕਾਣੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਸੱਚੇ ਸੌਦੇ ਦੀ ਸਾਖੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਵਪਾਰ ਲਈ ਮਿਲਿਆ ਧਨ ਭੁੱਖੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾਉਣ 'ਤੇ ਖ਼ਰਚ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਾਖੀ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਈ ਬਾਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1912 ਵਿੱਚ ਪੈਸੀਫ਼ਿਕ ਕੋਸਟ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਲੰਡਨ ਦੇ ਸਾਊਥਾਲ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗਤ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਘਰਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀ, 1964 ਵਿੱਚ ਰਲੇਵੇਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ 2003 ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ।

ਬਿਦਰ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਇੱਕ ਚਸ਼ਮੇ ਦੁਆਲੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਫੇਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। 1948 ਤੱਕ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪੁਜਾਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਹਨ।

ਉਹ ਨਗਰ ਜਿੱਥੇ 7 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਥੇ ਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕੀਤਾ। ਛੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਉਸ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜਿੱਥੇ ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ ਚਮਕੌਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਕੇ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਮਿਲੇ।

ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਫ਼ਰਵਰੀ 1921 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਕਾ ਵਾਪਰਿਆ।

ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜੋ 1606 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਰਾਵੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਏ ਨਗਰ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ।

ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਤੋਂ ਰਾਵੀ ਦੇ ਪਾਰ ਉਹ ਨਗਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ, ਜੋ ਉਸ ਥਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ ਜਿੱਥੇ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਮੁੜ ਦਫ਼ਨਾਈਆਂ।

ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

ਸਿੱਧ ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਗੋਰਖਮਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਫੇਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਅਲਮਸਤ ਜੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ।

ਹਸਨ ਅਬਦਾਲ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਚੱਟਾਨ ਦੁਆਲੇ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਹੱਥ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ।

ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ ਅਨੰਦਪੁਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਖਿੰਡ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਹੈ।

ਜਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ 1685 ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਨਗਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਗੁਰਦੁਆਰਾ।

ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਬੇਰੀ ਦੇ ਕੋਲ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਉੱਥੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦੇ ਸਨ। ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਇਸੇ ਨਦੀ 'ਤੇ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪਾਰਬਤੀ ਘਾਟੀ ਦੇ ਗਰਮ ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਦੇ ਕੋਲ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਫੇਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਫੇਰੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮੁਢਲੇ ਸਰੋਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।

ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ 1675 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਧੜ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਏਮਨਾਬਾਦ, ਭਾਵ ਪੁਰਾਣੇ ਸੈਦਪੁਰ, ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜਿੱਥੇ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਬਰ ਵੱਲੋਂ ਨਗਰ ਦੀ ਲੁੱਟ-ਮਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਛੋਟੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਠਹਿਰੇ ਸਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜਾਹਮਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰੋੜੀ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਉਹ ਨਗਰ ਜਿੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਅਗਲੇ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।