ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ
ਹਸਨ ਅਬਦਾਲ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਚੱਟਾਨ ਦੁਆਲੇ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਹੱਥ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਪਰੰਪਰਾ
ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ ਸਮੇਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਇੱਥੇ ਰੁਕੇ। ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪਿਆਸ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਾੜੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਇਕਾਂਤਵਾਸੀ ਵਲੀ ਕੰਧਾਰੀ ਕੋਲ ਗਏ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਰੋੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹੱਥ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਹਥੇਲੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਰੁਕ ਗਿਆ।[EoS]
- 1800 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ 1920
ਗੁਰਦੁਆਰਾ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਥੇ ਆਏ। ਮਹੰਤ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ 17 ਅਤੇ 18 ਨਵੰਬਰ 1920 ਨੂੰ ਜਥੇਦਾਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਝੱਬਰ ਅਤੇ 25 ਅਕਾਲੀ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਲਿਆ।[EoS]
ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਤਭੇਦ
- ਹੱਥ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੀ ਕਥਾ
ਇਹ ਕਥਾ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਆਈ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।[EoS]
ਤਸਵੀਰਾਂ
ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ, ਹਸਨ ਅਬਦਾਲ ਦਾ ਸਰੋਵਰ, ਸ਼ਾਰਲਟ ਕੈਨਿੰਗ ਦੇ 3 ਮਾਰਚ 1860 ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਵਾਲੇ ਜਲ ਰੰਗ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ।
Charlotte Canning, 3 ਮਾਰਚ 1860. Public domain. ਸਰੋਤ
