ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ
ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮਾਂ, ਸਰਲ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ।
239 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਉਹ ਥਾਵਾਂ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਭ ਵਾਪਰਿਆ। ਹਰ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸਰੋਤ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ। ਬਾਣੀ ਦੇ ਅਰਥ ਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ, ਸ਼ਬਦ-ਦਰ-ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ।
- 1ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ1469–1539
- 2ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ1504–1552
- 3ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ1479–1574
- 4ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ1534–1581
- 5ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ1563–1606
- 6ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ1595–1644
- 7ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ1630–1661
- 8ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ1656–1664
- 9ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ1621–1675
- 10ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ1666–1708
ਖੋਜੋ
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ? ਇੱਥੇ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਛੋਟੀ ਅਗਵਾਈ।
ਸਿੱਖ ਕੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਭਗਤੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੰਥ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ।
ਉਦਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ, ਹਰ ਪੜਾਅ ਦੇ ਸਬੂਤ ਸਮੇਤ।
ਸਾਲ ਭਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜੇ, ਗੁਰਗੱਦੀ ਦਿਵਸ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ।
ਹਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਬੂਤ ਕਿੰਨੇ ਪੱਕੇ ਹਨ।
ਸਾਖੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਸਰੋਤਾਂ ਸਮੇਤ।
ਤਖ਼ਤਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੇਤ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤੇ।
ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ, ਮਿਸਲਾਂ, ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਅਤੇ ਅਜੋਕਾ ਸਮਾਂ।
ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ, ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਅੱਜ ਕਿੱਥੇ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਚਿੱਤਰ, ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ੋਟੋਆਂ, ਸਰੋਤਾਂ ਸਮੇਤ।
ਕਿਸ ਨੇ ਕੀ ਲਿਖਿਆ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨਾ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ।
ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ
105 ਘਟਨਾਵਾਂ, 1469–2025. ਕਿਸਮ ਜਾਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚੁਣੋ।
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ
1469–1539ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਆਰੰਭ, ਉਦਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ।
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ, ਹੁਣ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਵਿੱਚ ਕਾਲੂ ਜੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।[EoS]
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਾਸਰਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।[EoS]
- ਲਗਭਗ 1499ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ
ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ
ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਖੇ ਵੇਈਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਅਲੋਪ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਲੈ ਕੇ ਪਰਤੇ ਕਿ ਨਾ ਕੋਈ ਹਿੰਦੂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਮੁਸਲਮਾਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ।[EoS][EoS][McLeod]
ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ) ਦਾ ਜਨਮ
ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਂ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।[EoS]
- ਲਗਭਗ 1521ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਰਾਵੀ ਕੰਢੇ)
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਸਾਇਆ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਰਾਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਟਿਕ ਗਏ, ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦੀ ਅਰਦਾਸ, ਕੀਰਤਨ, ਸਾਂਝੀ ਰਸੋਈ ਅਤੇ ਕਿਰਤ-ਕਮਾਈ ਦੀ ਉਹ ਰੀਤ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਜੋ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈ।[EoS][EoS]
ਸਥਾਪਨਾਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ - 24 ਸਤੰਬਰ 1534ਲਾਹੌਰ
ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ) ਦਾ ਜਨਮ
ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਚੂਨਾ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।[EoS]
ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ
1539–1606ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਤੱਕ: ਲਿਪੀ, ਨਗਰ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਹੀਦੀ।
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜੇ
13 ਜੂਨ ਨੂੰ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਰੱਖ ਕੇ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ 7 ਸਤੰਬਰ 1539 ਨੂੰ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ।[EoS][EoS]
ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬਿਆਸ ਦੇ ਪੱਤਣ ਉੱਤੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਵਸੋਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਬਣੀ।[EoS][EoS]
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜੇ
ਤਿਹੱਤਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਖਡੂਰ ਵਿਖੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ।[EoS][EoS]
- 1559ਗੋਇੰਦਵਾਲ
ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੀ ਬਾਉਲੀ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਈ
ਚੌਰਾਸੀ ਪੌੜੀਆਂ ਵਾਲੀ ਬਾਉਲੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਯਾਤਰਾ-ਅਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ।[EoS][EoS]
ਸੰਸਥਾਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ, ਦਾ ਜਨਮ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।[EoS]
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜੇ
ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਚੁਣ ਕੇ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਪਚਾਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ।[EoS][EoS]
- ਲਗਭਗ 1577ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਦੁਆਲੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਈ ਸੀ, ਇੱਕ ਨਗਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਬਵੰਜਾ ਕਿੱਤਿਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹੀ ਵਸੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਬਣੀ।[EoS][EoS]
ਸਥਾਪਨਾਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜੇ
ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ, ਨੂੰ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਚੋਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।[EoS][EoS]
ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਗਈ; ਬਾਅਦ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਨੇ ਰੱਖਿਆ।[EoS]
- 1594ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਜਲੰਧਰ)
ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਜਲੰਧਰ) ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਮਿਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਜਲੰਧਰ ਦੁਆਬੇ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਸਾਇਆ।[EoS]
ਸਥਾਪਨਾਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ, ਦਾ ਜਨਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਡਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।[EoS]
ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ
ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।[EoS]
ਸਥਾਪਨਾਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗਏ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਬਣੇ।[EoS][EoS][EoS][Mann]
ਸ਼ਸਤਰ ਧਾਰਨਾ
1606–1675ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਤੱਕ: ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ, ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ।
ਮੁਗ਼ਲ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ
ਖ਼ੁਸਰੋ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਹ ਰਾਵੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤੀ ਗਈ।[EoS][EoS]
ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਗੱਦੀ
ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਪਹਿਨਾ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਥੜ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਥੜ੍ਹਾ 15 ਜੂਨ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।[EoS][EoS][EoS]
- ਲਗਭਗ 1618ਗਵਾਲੀਅਰ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ
ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਰਿਹਾਈ
ਜਹਾਂਗੀਰ ਵੱਲੋਂ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ-ਕੈਦਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰਿਹਾਅ ਹੋਏ ਅਤੇ, ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਵੰਜਾ ਕੈਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਸਿੱਖ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਦੀਵਾਲੀ ਵੇਲੇ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।[EoS][EoS]
ਰਾਜਨੀਤੀਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਤਿਆਗ ਮੱਲ ਜੀ, ਦਾ ਜਨਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।[EoS][EoS]
ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੀ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ 1635 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਆ ਗਏ।[EoS][EoS]
ਸਥਾਪਨਾਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ- 16 ਜਨਵਰੀ 1630ਕੀਰਤਪੁਰ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਪੋਤਰੇ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ, ਦਾ ਜਨਮ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।[EoS]
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ
ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੋਏ ਝਗੜੇ ਕਾਰਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁਗ਼ਲ ਟੁਕੜੀ ਵਿਚਕਾਰ ਟੱਕਰ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਈ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਟਾਕਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸੀ।[EoS]
ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਜੰਗ
ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੇਵਕ ਰਿਹਾ ਪੈਂਦਾ ਖ਼ਾਨ ਜਲੰਧਰ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀਰਤਪੁਰ ਚਲੇ ਗਏ।[EoS][EoS]
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜੇ
ਆਪਣੇ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਨੂੰ ਸੱਤਵੇਂ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਗੁਰਗੱਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿਖੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ।[EoS][EoS]
- 7 ਜੁਲਾਈ 1656ਕੀਰਤਪੁਰ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ, ਦਾ ਜਨਮ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।[EoS]
- 6 ਅਕਤੂਬਰ 1661ਕੀਰਤਪੁਰ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜੇ
ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਰਾਇ ਜੀ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਇੱਕ ਤੁਕ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਛੱਡ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿਖੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ।[EoS][EoS]
- 30 ਮਾਰਚ 1664ਦਿੱਲੀ
ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦਾ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣਾ
ਦਿੱਲੀ ਸੱਦੇ ਗਏ ਬਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਚੇਚਕ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ “ਬਾਬਾ ਬਕਾਲੇ” ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ।[EoS]
ਜੋਤੀ ਜੋਤ, ਚਲਾਣਾਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ
ਬਕਾਲੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਾਅਵੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਪਾਰੀ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਪਰਖ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜੇ।[EoS][EoS]
ਗੁਰਗੱਦੀਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ- 1665ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ (ਅਨੰਦਪੁਰ) ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਖ਼ਰੀਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵਸੋਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ; ਇਹੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਬਣਿਆ।[EoS][EoS]
ਸਥਾਪਨਾਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਇ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ
ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਇ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪੂਰਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਉੱਤੇ ਸਨ।[EoS][EoS]
ਖ਼ਾਲਸਾ
1675–1708ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਅਨੰਦਪੁਰ, 1699, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ।
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ
ਧਰਮ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਉੱਤੇ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਸੀਸ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਧੜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੀਸ ਅਨੰਦਪੁਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਧੜ ਦਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[EoS][EoS][EoS]
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਰਸਮੀ ਗੁਰਗੱਦੀ
ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ।[EoS]
ਗੁਰਗੱਦੀਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ- ਨਵੰਬਰ 1685ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ
ਪਾਉਂਟਾ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਿਰਮੌਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਜਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਾਉਂਟਾ ਵਸਾਇਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਉੱਥੇ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਲਾਇਆ।[EoS]
ਸਥਾਪਨਾਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭੰਗਾਣੀ ਦੀ ਜੰਗ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੰਗ: ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਪਾਉਂਟਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਦੇ ਫ਼ਤਿਹ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠਲੇ ਪਹਾੜੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਗੱਠਜੋੜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।[EoS][EoS]
- 20 ਮਾਰਚ 169122 ਚੇਤ 1747 ਬਿਕਰਮੀ
ਨਦੌਣ ਦੀ ਜੰਗ
ਗੁਰੂ ਜੀ ਬਿਆਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਭੀਮ ਚੰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਲਿਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠਲੀ ਮੁਗ਼ਲ ਮਾਮਲਾ-ਉਗਰਾਹੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੇ।[EoS]
ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ
ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਇਆ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ, ਅਤੇ ਪੰਥ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ, ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ। ਮਸੰਦ ਪ੍ਰਥਾ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ ਗਈ।[EoS][EoS][Src]
ਅਨੰਦਪੁਰ ਦਾ ਘੇਰਾ
ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀਆਂ ਮੁਗ਼ਲ ਟੁਕੜੀਆਂ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਭੁੱਖ ਰਹੀ; ਮਾਝੇ ਦੇ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖ ਬੇਦਾਵੇ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰ ਕੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ।[EoS][EoS]
ਅਨੰਦਪੁਰ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਰਸਾ ਪਾਰ ਕਰਨਾ
ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਸਤੇ ਦੇ ਸਹੁੰ-ਬੱਧ ਵਾਅਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ। ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸਰਸਾ ਉੱਤੇ ਵਾਅਦਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ; ਪਰਿਵਾਰ ਖਿੰਡ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਛੜ ਗਏ।[EoS]
- 7 ਦਸੰਬਰ 1705ਚਮਕੌਰ
ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ
ਲਗਭਗ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਵਾਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੀ ਰੱਖਿਆ। ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਬਚੇ ਹੋਏ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।[EoS][EoS]
- ਦਸੰਬਰ 1705
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ
ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਦੀਨਾ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਹੁੰ ਤੋੜਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ ਅਸਫਲ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕਣੀ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ। ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇਹ ਪੱਤਰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕੋਲ ਲੈ ਕੇ ਗਏ।[EoS][Src]
- 29 ਦਸੰਬਰ 1705ਮੁਕਤਸਰ
ਖਿਦਰਾਣੇ (ਮੁਕਤਸਰ) ਦੀ ਜੰਗ
ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਾਥ ਛੱਡ ਗਏ ਮਾਝੇ ਦੇ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਉੱਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੇਦਾਵਾ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਮੁਕਤਸਰ ਰੱਖਿਆ।[EoS][EoS]
- 1706ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ
ਬਾਣੀ ਦੀ ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ
ਸਾਲ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਪਾਠ ਉਚਾਰਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਜੋੜੀ, ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਲਿਖਾਰੀ ਸਨ।[EoS][EoS]
ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਮਿਸਲਾਂ
1708–1799ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ, ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦਾ ਉਭਾਰ।
- ਸਤੰਬਰ 1708ਨਾਂਦੇੜ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਨਾਂਦੇੜ ਵਿਖੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਥਾਪਿਆ
ਨਾਂਦੇੜ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬੈਰਾਗੀ ਮਾਧੋ ਦਾਸ ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਪੰਜ ਤੀਰਾਂ, ਪੰਜ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜਿਆ।[EoS][EoS]
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣਾ; ਗੁਰਗੱਦੀ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਗਈ
ਨਾਂਦੇੜ ਵਿਖੇ ਕਾਤਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਛੁਰਾ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਫਿਰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਏ ਜ਼ਖ਼ਮ ਕਾਰਨ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ। ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਗੁਰੂ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਰੀਰ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਦੇਹਧਾਰੀ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।[EoS][EoS][Src]
- 12 ਮਈ 1710ਸਰਹਿੰਦ
ਛੱਪੜ ਚਿੜੀ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਤਬਾਹੀ
ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ 12 ਮਈ ਨੂੰ ਛੱਪੜ ਚਿੜੀ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 14 ਮਈ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ। ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਿੱਕੇ ਚਲਾਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੇ।[EoS][EoS]
- 9 ਜੂਨ 1716ਦਿੱਲੀ
ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ
ਅੱਠ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਗਏ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਮ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[EoS]
- 1733ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਨਵਾਬ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ
ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਕੁਚਲਣ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੇ 1733 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ਿਤਾਬ ਅਤੇ ਜਾਗੀਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੇ ਇਹ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਮੰਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਵਾਬ ਬਣੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਲੜਾਕੂ ਜਥਿਆਂ ਦਾ ਮੁੜ ਗਠਨ ਕੀਤਾ।[EoS][EoS][EoS][EoS]
- 1737ਲਾਹੌਰ
ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ
ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਇਸ ਨੂੰ 1737 ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਸਰੋਤ 1724 ਤੋਂ 1738 ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।[EoS][Gupta][Gupta][Web][Web][Web][Web]
- 1 ਜੁਲਾਈ 1745ਲਾਹੌਰ
ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ
ਪੂਹਲਾ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕਿਸਾਨ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਬੱਚਤ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਦੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਮੁਖ਼ਬਰ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਕੇਸ ਅਤੇ ਖੱਲ ਉਤਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।[EoS][EoS][Gupta]
ਛੋਟਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ
1746 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਲਖਪਤ ਰਾਇ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਝੜਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਠਾਣੀ। ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਜਥੇ ਦਾ ਕਾਹਨੂੰਵਾਨ ਦੀਆਂ ਦਲਦਲਾਂ ਤੋਂ ਬਸੋਹਲੀ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੱਕ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਿੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।[EoS][Gupta]
ਜੰਗਜੋਤੀ ਜੋਤ, ਚਲਾਣਾਰਾਜਨੀਤੀ- 11 ਨਵੰਬਰ 1757ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ
ਜਦੋਂ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਜਰਨੈਲ ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਰਾਮ ਰੌਣੀ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਪੂਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਤੋਂ ਚੱਲ ਪਏ। ਰਾਮਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਹ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।[EoS][Gupta]
- 5 ਫ਼ਰਵਰੀ 1762
ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ, ਮਹਾਨ ਕਤਲੇਆਮ
ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁੱਰਾਨੀ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਪ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਈ; ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਸਿੱਖ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁੜ ਸੰਭਲ ਗਏ।[EoS]
ਜੰਗਜੋਤੀ ਜੋਤ, ਚਲਾਣਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਜਿੱਤਿਆ
ਵੱਡੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜ਼ੈਨ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਸਰਹਿੰਦ ਸਦਾ ਲਈ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਸੂਬੇ ਉੱਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਮਨਾ ਵੱਲ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ।[Gupta][EoS][EoS]
- 17 ਅਪ੍ਰੈਲ 1765ਲਾਹੌਰ
ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਜਿੱਤਿਆ
ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁੱਰਾਨੀ ਦੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੁੱਜਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਨੇ 1765 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਰੁਪਿਆ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।[EoS][Gupta][EoS][EoS]
ਰਾਜਨੀਤੀਖ਼ਾਲਸਾ - 13 ਨਵੰਬਰ 1780ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ
ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਵਾਰਸ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।[EoS]
- 11 ਮਾਰਚ 1783ਦਿੱਲੀ
ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈਆਂ
ਮਾਰਚ 1783 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦੀਵਾਨ-ਏ-ਆਮ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦੂਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਚੁੰਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ।[EoS]
ਸਿੱਖ ਰਾਜ
1799–1849ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਸਿੱਖ ਜੰਗਾਂ।
- 7 ਜੁਲਾਈ 1799ਲਾਹੌਰ
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ
ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਸਦਾ ਕੌਰ ਦੀਆਂ ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ। 1801 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਮਿਸਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲਿਆ।[EoS][Grewal]
- 25 ਅਪ੍ਰੈਲ 1809ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸੰਧੀ
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਸਤਲੁਜ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੇਠਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੱਦ ਮਿੱਥਿਆ।[EoS]
ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਜਿੱਤ
ਕਈ ਪਹਿਲੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1818 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਹਾਕਮ ਨਵਾਬ ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰ ਖ਼ਾਨ ਕੰਧ ਦੇ ਪਾੜ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ।[Gupta][EoS][EoS][EoS]
- 14 ਮਾਰਚ 1823ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ
ਨੌਸ਼ਹਿਰੇ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ
ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਅਟਕ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨੌਸ਼ਹਿਰੇ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਟਿਹਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਅਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਅਕਾਲੀ ਦਸਤਿਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।[EoS][Gupta][Web]
- 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 1837ਜਮਰੌਦ
ਜਮਰੌਦ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ
ਅਪ੍ਰੈਲ 1837 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਖ਼ੈਬਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਜਮਰੌਦ ਦੇ ਸਿੱਖ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਰਨੈਲ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਪਹੁੰਚੇ, ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਘਾਤਕ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸ਼ਾਮ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ।[EoS][Gupta][Web]
- 27 ਜੂਨ 1839ਲਾਹੌਰ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ
ਅਧਰੰਗ ਦੇ ਕਈ ਦੌਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸ ਸਾਲ ਗੱਦੀ ਲਈ ਕਤਲ, ਫ਼ੌਜੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਦੋ ਜੰਗਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।[EoS]
- 18 ਦਸੰਬਰ 1845ਮੁੱਦਕੀ
ਮੁੱਦਕੀ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਸਤਲੁਜ ਪਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੁੱਦਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਰਾਤ ਤੱਕ ਚੱਲੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਦਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 872 ਜਵਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ।[EoS][Web]
ਜੰਗਸਿੱਖ ਰਾਜ - 21 ਦਸੰਬਰ 1845ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ
ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਮੁੱਦਕੀ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਬਰਤਾਨਵੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਮੋਰਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਉਹ ਹਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਈ।[EoS][Web]
ਜੰਗਸਿੱਖ ਰਾਜ - 10 ਫ਼ਰਵਰੀ 1846ਸਭਰਾਉਂ
ਸੋਬਰਾਉਂ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਲੜਾਈ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸੋਬਰਾਉਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਦੇ ਕੇ ਲੜ ਰਹੀ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਆਖ਼ਰੀ ਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।[EoS][EoS][Web]
- 9 ਮਾਰਚ 1846ਲਾਹੌਰ
ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਸੰਧੀ
ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਇੱਕ ਸੰਧੀ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੁਆਬ ਖੋਹ ਲਿਆ, ਭਾਰੀ ਹਰਜਾਨਾ ਥੋਪਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਫ਼ੌਜ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹੀ।[EoS][EoS][EoS]
ਅਜੋਕਾ ਦੌਰ
1849–ਹੁਣਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ, ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰਾਂ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।
- 13 ਜਨਵਰੀ 1849ਚੇਲਿਆਂਵਾਲਾ
ਚਿਲਿਆਂਵਾਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਗਫ਼ ਨੇ ਜੇਹਲਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ, ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਗਫ਼ ਨੇ ਜਿੱਤ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਨਤੀਜੇ ਨਾਲ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੰਗਾਮਾ ਮਚ ਗਿਆ।[EoS][Web]
ਜੰਗਸਿੱਖ ਰਾਜ - 21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1849ਗੁਜਰਾਤ
ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਲਾਰਡ ਗਫ਼ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤੋਪਖ਼ਾਨਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਫ਼ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ। ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਛਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਮਹੀਨਾ ਮੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।[EoS][Web]
ਜੰਗਸਿੱਖ ਰਾਜ - 29 ਮਾਰਚ 1849ਲਾਹੌਰ
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਲੇਵਾਂ
ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲਿਆ; ਬਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ।[Grewal]
ਸਿੱਖ ਰਾਜਰਾਜਨੀਤੀ - 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1857
ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਨਾਮਧਾਰੀ ਰਹਿਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ
1857 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਨਾਮਧਾਰੀਆਂ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੂਕੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਯਮ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੇ ਸਾਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਸਤਾਂ, ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੇ ਬਾਈਕਾਟ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।[EoS][EoS]
- 15 ਜਨਵਰੀ 1872ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ
ਕੂਕਾ ਬਗ਼ਾਵਤ ਅਤੇ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਦਮਨ
15 ਜਨਵਰੀ 1872 ਨੂੰ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹੁਕਮਾਂ 'ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੱਦਮੇ ਤੋਂ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬਰਮਾ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।[EoS][EoS][Arch]
- 1 ਅਕਤੂਬਰ 1873ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ
ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਧਰਮ-ਬਦਲੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਉੱਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ 1873 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਸਮੀ ਇਕੱਤਰਤਾ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜੋ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ।[EoS][EoS]
ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ
ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਉਦਘਾਟਨੀ ਇਕੱਤਰਤਾ 1902 ਦੀ ਦੀਵਾਲੀ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਝਗੜਦੇ ਦੀਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੀਤਾ। 1919 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕਾਲੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਣ ਤੱਕ ਇਹ ਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਸਭਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ।[EoS][EoS]
- 1908ਵੈਨਕੂਵਰ
ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੱਕਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ
ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੱਕਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਈਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[EoS][EoS]
ਸਥਾਪਨਾਸੰਸਥਾਅਜੋਕਾ - 24 ਅਕਤੂਬਰ 1912ਸਟਾਕਟਨ
ਸਟਾਕਟਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ
ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸਟਾਕਟਨ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।[Web]
ਸਥਾਪਨਾਸੰਸਥਾਅਜੋਕਾ - 23 ਮਈ 1914ਵੈਨਕੂਵਰ
ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ
ਭਾਰਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਰੋਕ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਲਈ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲਿਆ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ 376 ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਵੈਨਕੂਵਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਖ਼ਲੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[EoS][EoS][EoS][Src]
- 29 ਸਤੰਬਰ 1914ਬਜਬਜ
ਬਜਬਜ ਦੀ ਝੜਪ
ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਜਬਜ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੇਲਗੱਡੀ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਝੜਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।[EoS][EoS][EoS]
- 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ
ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ-ਜਨਰਲ ਡਾਇਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੀੜ ਉੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਗਿਣਤੀ 379 ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 1,200 ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸਨ ਜੋ ਤਿਉਹਾਰ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ।[EoS]
ਰਾਜਨੀਤੀਅਜੋਕਾ - 20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1921ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ
ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਕਾ
ਮਹੰਤ ਨਰੈਣ ਦਾਸ ਦੇ ਭਾੜੇ ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬੰਦੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 150 ਸਿੱਖ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਸਦਮਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਹੋਰ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।[EoS]
ਸ਼ਹੀਦੀਸੰਸਥਾਅਜੋਕਾ - 10 ਅਪ੍ਰੈਲ 1921
ਸਿਪਾਹੀ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਰਾਸ
28ਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ, ਵਜ਼ੀਰਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਲੂਈਸ ਗੰਨ ਵਾਪਸ ਖੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਰਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[Src][Web][Web]
ਜੰਗਅਜੋਕਾ - 9 ਅਗਸਤ 1922ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼
ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਦਾ ਮੋਰਚਾ
ਪੁਲਿਸ ਪੰਜ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਉਸ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਲੰਗਰ ਲਈ ਬਾਲਣ ਵੱਢਣ 'ਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹੰਤ ਆਪਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਐੱਸ.ਜੀ.ਪੀ.ਸੀ. ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਦੇਣ ਲਈ ਸੇਵਕ ਭੇਜਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਕੁੱਟਮਾਰ ਵੱਲ ਵਿਆਪਕ ਧਿਆਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[EoS][EoS]
- ਅਗਸਤ 1922ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ
ਦੋਆਬੇ ਦੇ ਦੋ ਗੁਪਤ ਜਥੇ ਮਿਲ ਕੇ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਜਥਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਅਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮੁਖ਼ਬਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। 1924 ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[EoS][EoS]
ਰਾਜਨੀਤੀਅਜੋਕਾ - 25 ਅਗਸਤ 1923ਜੈਤੋ
ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ
ਜੈਤੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੀਵਾਨ ਨਾਭਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਜਬਰੀ ਗੱਦੀ ਛੁਡਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਠ-ਪੂਜਾ ਦੇ ਹੱਕ ਲਈ ਲੰਮੀ ਮੁਹਿੰਮ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।[EoS][EoS]
ਸੰਸਥਾਰਾਜਨੀਤੀਅਜੋਕਾ - 1925ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ
1920-25 ਦੇ ਅਕਾਲੀ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ ਨੇ ਇਹ ਐਕਟ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਏ।[EoS]
ਅਜੋਕਾਸੰਸਥਾ - 1939
ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ
ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਚਾਰ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ 1943 ਅਤੇ 1945 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਰਾਸ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਦੇ ਸਿੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਸਬੂਤ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।[Src][Src][Src][Src][Web][Web][Web][Web][Web][Web][Web][Web][Web][Web][Web][Web][Web][Web]
ਜੰਗਅਜੋਕਾ - 15 ਅਗਸਤ 1947ਲਾਹੌਰ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ
ਇਹ ਸੂਬਾ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਾਸੇ ਰਹਿ ਗਏ; ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਉੱਜੜੇ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋ ਗਏ।[EoS]
ਅਜੋਕਾਰਾਜਨੀਤੀ - 1 ਨਵੰਬਰ 1966ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ
ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਅਕਾਲੀ ਮੁਹਿੰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰਾਜ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।[EoS][EoS]
- ਜੂਨ 1984ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ
ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠਲੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਖਾੜਕੂਆਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ। ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰੈਫ਼ਰੈਂਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਕੀ ਬਣਿਆ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦ ਹੈ। ਪੱਤਝੜ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਕਤਲ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਕਤਲੇਆਮ ਹੋਏ।[Web][Web]
ਅਜੋਕਾਰਾਜਨੀਤੀ - 1 ਨਵੰਬਰ 1984ਦਿੱਲੀ
ਨਵੰਬਰ 1984 ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ
31 ਅਕਤੂਬਰ 1984 ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਦੋ ਸਿੱਖ ਸੁਰੱਖਿਆ ਗਾਰਡਾਂ ਹੱਥੋਂ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੀੜਾਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕੱਲੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 2,733 ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਨਾਵਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਇੱਕ ਉਬਾਲ ਜਥੇਬੰਦ ਕਤਲੋਗ਼ਾਰਤ ਬਣ ਗਿਆ।[Src][Src][Web][Web][Web][Web][Web]
ਰਾਜਨੀਤੀਅਜੋਕਾ - 23 ਜੂਨ 1985ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਉਡਾਣ 182 ਦੇ ਹਾਦਸੇ ਦੀ ਥਾਂ
ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਉਡਾਣ 182 ਵਿੱਚ ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ
ਇੱਕ ਬੰਬ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ ਕੋਲ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਉਡਾਣ 182 ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਸਾਰੇ 329 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ। ਉਸੇ ਦਿਨ ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਬੰਬ ਟੋਕੀਓ ਦੇ ਨਰੀਤਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਦੋ ਸਮਾਨ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।[Web][Web][Web][Web]
ਰਾਜਨੀਤੀਅਜੋਕਾ - 1992
ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ
ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਖਾਬੜਾ ਈਲਿੰਗ ਸਾਊਥਾਲ ਤੋਂ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਮੈਂਬਰ ਬਣਦੇ ਹਨ।[Web]
ਰਾਜਨੀਤੀਅਜੋਕਾ - ਅਗਸਤ 2012ਓਕ ਕ੍ਰੀਕ
ਓਕ ਕ੍ਰੀਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀਬਾਰੀ
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਰਾਜ ਦੇ ਓਕ ਕ੍ਰੀਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਛੇ ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।[Web]
ਅਜੋਕਾ - 18 ਮਈ 2016ਵੈਨਕੂਵਰ
ਕੈਨੇਡਾ ਨੇ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਲਈ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਸਟਿਨ ਟਰੂਡੋ 1914 ਦੀ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ।[Src][EoS]
ਰਾਜਨੀਤੀਅਜੋਕਾ - 9 ਨਵੰਬਰ 2019ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਰਾਵੀ ਕੰਢੇ)
ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘਾ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਤੋਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਵੀਜ਼ੇ ਦਾ ਲਾਂਘਾ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ 550ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।[Web][Web][Web][Web][Web][Web]
ਸੰਸਥਾਯਾਤਰਾਅਜੋਕਾ - 7 ਮਈ 2025ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਰਾਵੀ ਕੰਢੇ)
ਭਾਰਤ ਨੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘਾ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤਾ
ਪਹਿਲਗਾਮ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੰਕਟ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪਾਸਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ 2026 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪਾਸਿਓਂ ਬੰਦ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਾਸਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ।[Web][Web][Web][Web][Web][Web][Web]
ਰਾਜਨੀਤੀਯਾਤਰਾਅਜੋਕਾ