25 ਅਗਸਤ 1923[EoS]
ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ
ਜੈਤੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੀਵਾਨ ਨਾਭਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਜਬਰੀ ਗੱਦੀ ਛੁਡਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਠ-ਪੂਜਾ ਦੇ ਹੱਕ ਲਈ ਲੰਮੀ ਮੁਹਿੰਮ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ 9 ਜੁਲਾਈ 1923 ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਛੁਡਵਾਈ ਗਈ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਦੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਐੱਸ.ਜੀ.ਪੀ.ਸੀ. ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ। 25 ਅਗਸਤ ਦੇ ਜੈਤੋ ਦੀਵਾਨ ਮਗਰੋਂ 27 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। 14 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਇੱਕ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਪਾਠੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਘਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐੱਸ.ਜੀ.ਪੀ.ਸੀ. ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਐੱਸ.ਜੀ.ਪੀ.ਸੀ. ਦੀ ਅੰਤਰਿਮ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੱਠ ਮੈਂਬਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ। 9 ਫ਼ਰਵਰੀ 1924 ਨੂੰ 500 ਦਾ ਇੱਕ ਜਥਾ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਜੈਤੋ ਵੱਲ ਤੁਰਿਆ। 21 ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ ਨਾਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਵਿਲਸਨ ਜੌਹਨਸਟਨ ਨੇ ਜਥੇ ਦੇ ਨਾ ਰੁਕਣ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
500-500 ਦੇ ਹੋਰ ਜਥੇ ਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ, ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਅਤੇ ਸ਼ੰਘਾਈ ਤੋਂ ਆਏ ਸੇਵਕ ਵੀ ਸਨ। 7 ਜੁਲਾਈ 1925 ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿੱਲ ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਾਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਜੈਤੋ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੰਗਸਰ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲ ਗਈ। 101 ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਲੜੀ 6 ਅਗਸਤ 1925 ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[EoS][EoS]
ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ
- 1924-02-21: ਜੈਤੋ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਗਿਣਤੀ 19 ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 29 ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਸੀ। ਅਕਾਲੀ ਅੰਕੜੇ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸਨ।[EoS]