ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਰਹਿਤ

ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ, ਜੋ ੴ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ ਅਤੇ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸੇ ਨਾਲ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਕਥਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਵਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਦਰਜ ਹੈ।

ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਅਧਿਆਤਮਕ ਸਾਧਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਮ ਜਪਣ, ਸ਼ਬਦ ਗਾਇਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੰਤਨ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਿੰਨ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਿੱਖ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ (ਨਾਮ ਜਪਣਾ), ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਓ (ਕਿਰਤ ਕਰਨੀ) ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਵੰਡੋ (ਵੰਡ ਛਕਣਾ)।

ਸੇਵਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਨਿਰਸੁਆਰਥ ਟਹਿਲ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹੁਕਮ ਉਹ ਰੱਬੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਨਦਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁਕਮ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਹਉਮੈ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਮਝ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਤ ਵਜੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਰੱਬੀ ਜੋਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਾਤ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਦਰ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੋਮੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਤ ਮੁੱਕੀ ਨਹੀਂ।

ਮੀਰੀ ਦਾ ਅਰਥ ਸੰਸਾਰਕ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪੀਰੀ ਦਾ ਅਰਥ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਧਿਕਾਰ। ਇਹ ਜੋੜੀ ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਇਕੱਠੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪਾਵਨ ਗ੍ਰੰਥ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਅਤੇ ਕੌਮ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ, ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਰਸਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਵਿਸਾਖੀ 1699 ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਵਾਲੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਕਕਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਆਚਰਣ ਦਾ ਜ਼ਾਬਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀ।

ਨਿਤਨੇਮ ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬਾਣੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਹਰ ਸਵੇਰ, ਸ਼ਾਮ ਅਤੇ ਰਾਤ, ਇਕੱਲਿਆਂ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ ਗਿਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਦਾ ਪਾਠ ਅਰਦਾਸ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅਰਦਾਸ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਦੀਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ 'ਤੇ ਅਤੇ ਹਰ ਕਾਰਜ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਵਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਲੇਖਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਕੀਰਤਨ ਪਾਵਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਗਾਇਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਭਗਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਰਾਗ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲੋਂ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਹਿਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ, ਯਾਨੀ ਅਨੰਦ ਦੀ ਰਸਮ, ਸਿੱਖ ਵਿਆਹ ਹੈ। ਲਾਵਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਛੰਤਾਂ ਦੇ ਗਾਇਨ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੁਆਲੇ ਚਾਰ ਵਾਰ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। 1909 ਦੇ ਅਨੰਦ ਮੈਰਿਜ ਐਕਟ ਨੇ ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ।

ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖ ਰਸਮਾਂ ਸਾਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਸੂਤਕ-ਪਾਤਕ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਦਸਵੰਧ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਸਾਂਝੇ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਦੇਣ ਦੀ ਸਿੱਖ ਰੀਤ ਹੈ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹਰ ਉਹ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਣ। ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੰਦਗੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਫ਼ਤ ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਲੰਗਰ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਮੁਫ਼ਤ ਸਾਂਝੀ ਰਸੋਈ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਛਕ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਾਤ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਰੁਤਬੇ ਦੇ ਭੇਦਭਾਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੇਵਾਦਾਰ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਈ ਰਸਦ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸੰਗਤ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਬੰਦਗੀ ਲਈ ਇਕੱਠ ਹੈ। ਪੰਗਤ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਕੇ ਛਕਣ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ। ਇਹ ਜੋੜੀ ਸਿੱਖ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਕੇ ਛਕਣਾ।

ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਉਹ ਉੱਚਾ ਸਿੱਖ ਝੰਡਾ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਕੋਣਾ ਫਰੇਰਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਸਰੀ ਜਾਂ ਨੀਲਾ, ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਖੰਭੇ 'ਤੇ ਲਹਿਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਖੰਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਾਰਾ ਖ਼ਾਲਸਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਸਾਰੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਉਹ ਇਕੱਠ ਵੀ, ਜੋ ਕੌਮ ਵੱਲੋਂ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।

ਗੁਰਮਤਾ ਉਹ ਮਤਾ ਹੈ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਿੱਖ ਪਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਖ਼ਤ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਪੰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਸਥਾਨ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਥਾਂ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਉੱਭਰੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਨਾ ਛੇ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰਮੁਖੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਲਿਪੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਘੜਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਵਿਸਾਖੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੂਰਜੀ ਮਹੀਨਾ ਵਿਸਾਖ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਢੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇਹ 1699 ਵਿੱਚ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 13 ਜਾਂ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ ਜੰਗੀ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਦਰ ਮਹੀਨੇ ਚੇਤ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ, ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਹੋਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ, ਜੋ ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਤੋਂ ਰਿਹਾਈ ਮਗਰੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲੇ।

ਗੁਰਪੁਰਬ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਹਾੜਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜਨਮ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼। ਇਹ ਪਾਠ, ਕੀਰਤਨ, ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਨਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਜੀਵਤ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ 1604 ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ 1,430 ਅੰਗ ਹਨ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਿੱਖ ਹੋਰ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਨ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦ ਹੈ।