ਵਿਸਾਖੀ

ਵਿਸਾਖੀ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਾਢੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਚ ਅਤੇ ਮੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਪਾਰੋ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ 'ਤੇ ਇਸ ਦਿਨ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਸਾਲਾਨਾ ਇਕੱਠ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸਾਖੀ ਅਤੇ ਦੀਵਾਲੀ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਆਉਣਾ ਰਿਵਾਜ ਬਣ ਗਿਆ।

ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਲਿਖਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਕੱਤਕ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਪੁਰਬਾਂ ਵਾਲਾ ਪੰਨਾ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।[EoS][Web]

1 ਵਿਸਾਖ 1756 ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ 30 ਮਾਰਚ 1699 ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇਕੱਠ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਵਾਲੇ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਹੈ।

ਐੱਸ.ਜੀ.ਪੀ.ਸੀ. ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਦਿਵਸ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਤਾਰੀਖ਼ ਅੱਜ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੋਂ ਅੱਧ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।[EoS][EoS][Web]

ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡ ਪਾਠ, ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਂਝੇ ਲੰਗਰ। ਵੱਡੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ, ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮੇਲੇ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਏਮਨਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਅੱਜ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਕੇਂਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਖੇ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਹਨ।

ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸਾਖੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਨਿਯਮਤ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਵਜੋਂ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਦਲ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਵਿਸਾਖੀ 'ਤੇ, 29 ਮਾਰਚ 1748 ਨੂੰ, ਹੋਈ ਸੀ।[EoS][EoS]