ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ

ਨਾਮ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਰਥ ਨਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਸੇ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਆ ਹੈ: ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ।

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਨਾਮ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਗ 4 'ਤੇ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇੱਕ ਤੁਕ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਥਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਨਾਮ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਜੋ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਸਗੋਂ ਅਜਿਹੀ ਅਸਲੀਅਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਪਛਾਣਨਾ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ।[EoS][DB]

ਪਹਿਲਾ ਪੱਧਰ ਨਾਮ ਜਪਣਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਉੱਚੀ ਜਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦੁਹਰਾਉਣਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਨਾਮ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਵੇਲੇ ਗੁਰਮੰਤਰ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਜਾਪ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਮਾਲਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਦੂਜਾ ਪੱਧਰ ਸਾਂਝਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਬਦ ਗਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੀਰਤਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਪੱਧਰ ਉਸ ਭੇਤ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਚਿੰਤਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵੱਲ ਨਾਮ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੋਮੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਸਹੀ ਰੂਪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਰੂਪ ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਬਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਤੋਂ ਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਕੱਲਿਆਂ ਵੀ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰੇ।

ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਇਸ ਨੂੰ ਦਿਨ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਨੇ ਤੜਕੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜਪਣਾ ਹੈ। ਤੜਕੇ ਦੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[EoS][EoS][Src][EoS]

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਖੋਖਲੇ ਪਾਠ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਗ 491 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਫ਼ਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਬਾਨ 'ਤੇ ਰਾਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਫਲ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਵੇ।

ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਤਿੰਨ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਸਿਮਰਨ ਨਿਰਭਰ ਹੈ: ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਸਮਝ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਦਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸਾ, ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦਾਤ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗ 263 'ਤੇ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਗੇੜ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਸੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਾਮ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਉਮੈ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਉਸ ਸਵੈ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਵੱਲੋਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।[EoS][EoS][EoS]