ਕਿਰਤ ਕਰਨੀ, ਵੰਡ ਛਕਣਾ ਅਤੇ ਨਾਮ ਜਪਣਾ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਯਾਦ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀ ਕਿਰਤ ਦੂਜਿਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵੰਡ ਕੇ ਛਕਣਾ ਧਨ ਨੂੰ ਲਾਲਚ ਬਣਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਸਿੱਖ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੀਹਰਾ ਸਿਧਾਂਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਕੰਮ-ਕਾਰ ਸਮੇਤ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ, ਤਿਆਗੀ ਜਾਂ ਭਟਕਦੇ ਮੰਗਤੇ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ। ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਈਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਜਾਇਜ਼ ਕਿਰਤ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕੀ ਗੋਲਕ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।[EoS][Src]

ਕਿਰਤ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿਸੇ ਈਮਾਨਦਾਰ ਕਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕੰਮ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੂਜੇ ਦਾ ਹੱਕ ਖੋਹਣ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਖਾਣ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਰਜਿਤ ਹੈ (ਅੰਗ 141), ਅਤੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਲੋਕ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਲਹੂ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ (ਅੰਗ 140)।

ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਅਮੀਰ ਆਦਮੀ ਦੀ ਦਾਅਵਤ ਨਾਲੋਂ ਇੱਕ ਗ਼ਰੀਬ ਤਰਖਾਣ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦੇ ਸਾਦੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਕਥਾ ਬਾਅਦ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕਦਰ ਇਸ ਗੱਲ ਲਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਬਾਰੇ ਕੀ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿੱਤੇ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।[EoS]

ਵੰਡ ਛਕਣਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਕੋਈ ਕਮਾਉਂਦਾ ਜਾਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੰਡਣਾ। ਅੰਗ 1245 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਮੰਗ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਪੂੰ ਬਣੇ ਗੁਰੂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਫ਼ਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਹ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੋ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ। ਲੰਗਰ ਉਹ ਮੁਫ਼ਤ ਰਸੋਈ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਛਕਦੇ ਹਨ। ਦਸਵੰਧ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਸਾਂਝੇ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਦੇਣ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ। ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਖੇਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਰਸੋਈ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਚੱਲਦਾ ਸੀ, ਸੋਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।[EoS][EoS][EoS]