ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ

ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਲਗਭਗ 1551 ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਭਾਈ ਈਸ਼ਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਯਤੀਮ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਪਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ, ਬ੍ਰਜ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਮਿਲੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਆਗਰੇ ਭੇਜਿਆ; ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਕੋਲ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਭੇਜਿਆ।

1601 ਅਤੇ 1604 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਲਿਖਵਾਉਣ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖਿਆ, ਜੋ ਪੰਥ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕਾਰਜ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਬੀੜ ਤੋਂ ਠੀਕ ਬਾਹਰ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ-ਗੁਰਬਾਣੀ ਲਿਖਤ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਕੀਤੀ, ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੀ ਕੈਦ ਤੇ ਜੰਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ 1636 ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਤਿਮ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।[EoS][EoS]

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲੀ ਵਾਰਾਂ ਸਰਲ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ: ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਗੋਸ਼ਟੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਵਾਰ ਹਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡ ਗਿਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬੇਮਿਸਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। ਬ੍ਰਜ ਵਿੱਚ 556 ਕਬਿੱਤ ਸਵੱਯੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਦਵਤਾ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਹਨ। ਇਸ ਸਾਈਟ 'ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਕਿ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੇਰਵੇ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹਨ।[EoS][EoS]