ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ ਅਤੇ ਮੂਲ ਮੰਤਰ

ਚਿੰਨ੍ਹ ੴ ਵਿੱਚ 1 ਦਾ ਅੰਕ ਓਅੰਕਾਰ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮ ਸੱਚ ਇੱਕੋ ਹੈ। ਓਅੰਕਾਰ ਪੁਰਾਤਨ ਭਾਰਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਖਰ ਓਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਕਸਰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅੱਗੇ 1 ਦਾ ਅੰਕ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਅਜਿਹੀ ਹਰ ਵੰਡ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਕੋਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ। ਪੂਜਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਵਤਾਰਾਂ, ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਿੱਖ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਉਹ ਹਸਤੀ ਜੋ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵੀ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਨਾਮ ਹੈ।[EoS][EoS][EoS][Src]

ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜੜ੍ਹ ਰੂਪੀ ਸੂਤਰ। ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ: ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ, ਸਤਿ ਨਾਮੁ, ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ, ਨਿਰਭਉ, ਨਿਰਵੈਰੁ, ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ, ਅਜੂਨੀ, ਸੈਭੰ, ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ। ਹਰ ਵਾਕੰਸ਼ ਇੱਕ ਗੁਣ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।

ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਇੱਕੋ ਹਸਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਬਦਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ ਉਸ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਕੋਈ ਦੂਰ ਬੈਠਾ ਘਾੜਾ ਨਹੀਂ। ਨਿਰਭਉ ਅਤੇ ਨਿਰਵੈਰੁ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ।

ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ ਉਸ ਹਸਤੀ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਾਂ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਅਜੂਨੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜੋ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਅਤੇ ਸੈਭੰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਅਜੂਨੀ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਖੰਡਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਵਤਾਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਨਾਲ ਕਥਨ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਕੰਸ਼ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਅਮਲ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਵਾਲੇ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।[EoS][DB]

ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਅੰਗ 1 'ਤੇ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਾ ਜਾਂ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਭਾਗਾਂ ਸਮੇਤ। ਇਹ ਅੰਗ 347 'ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਗ ਆਸਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਗ 489 'ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਗ ਗੂਜਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਮੰਗਣ ਲਈ, ਨਵਾਂ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਔਖੇ ਸਮੇਂ ਮਨ ਟਿਕਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਵਾਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਪਤ ਮੰਤਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਇਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ, ਸੱਚੇ ਮਨੋਂ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਅੰਗ 1040 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਕੰਸ਼ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਆਰੰਭਕ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖ ਚਿੱਠੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਝੰਡੇ 'ਤੇ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।[EoS][EoS][Src][DB]