ਹੁਕਮ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ

ਹੁਕਮ ਅਰਬੀ ਦੇ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਉਹ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਉੜੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੂੜ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਕਿਵੇਂ ਪਾਈ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਚੱਲੇ। ਅਗਲੀ ਪਉੜੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਇਸੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।

ਡਬਲਯੂ. ਐੱਚ. ਮੈਕਲਿਓਡ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ divine order ਯਾਨੀ ਰੱਬੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ order ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਅਰਥ ਹਨ: ਨਿਯਮਬੱਧਤਾ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼। ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ will ਯਾਨੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ, ਨਿਯਮ ਵਰਗੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਫੜਦਾ। ਹੁਕਮ ਭੌਤਿਕ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਸਿੱਟੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।[EoS][DB]

ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਏਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਜੀਣਾ ਚੁਣ ਸਕਣ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਜੀਣਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਦੇ ਗੇੜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਨਾਲ ਹਉਮੈ ਮਿਟਦੀ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਉਹ ਸਵੈ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੰਕਾਰ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ। ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਹੁਕਮ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਨੁਭਵ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਕਮਾਲ ਨਹੀਂ। ਭਾਣਾ ਅਤੇ ਰਜ਼ਾ ਸ਼ਬਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੈ, ਸਿੱਖ ਬੋਲਚਾਲ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।[EoS]

ਨਦਰ ਅਰਬੀ ਦੇ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸਾਦਿ, ਕਿਰਪਾ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਮਿਹਰ। ਅੰਗ 2 'ਤੇ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇੱਕ ਤੁਕ ਕਰਮ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਨੂੰ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੱਖਦੀ ਹੈ: ਕਰਮ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਜਨਮ ਮਿਲੇ, ਪਰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦੁਆਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।

ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਪਾਸੇ ਕਿਉਂ ਪ੍ਰੇਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਪਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਮੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸਮਤਵਾਦ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁੱਧ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਂਡਾ ਧੋਣ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨੇਕ ਕਰਮ, ਨਿਮਰ ਅਰਦਾਸ ਅਤੇ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਦਾਤ ਦੇਣੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੱਥ ਹੈ।[EoS][DB]