ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ

ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਫ਼ਾਰਸੀ ਰਾਹੀਂ ਆਏ ਹਨ: ਮੀਰ, ਯਾਨੀ ਫ਼ੌਜੀ ਸਰਦਾਰ ਜਾਂ ਹਾਕਮ, ਅਤੇ ਪੀਰ, ਯਾਨੀ ਅਧਿਆਤਮਕ ਰਹਿਬਰ। ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਮੁੱਢ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1606 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਰਸਮ ਵੇਲੇ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ, ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੌਮ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਕਮਾਨ ਲਈ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਫ਼ੌਜ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਭੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਮ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ ਵਿਚਲੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।[EoS][EoS]

ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦੀ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਿਚਾਰ 1606 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਕਿਨਾਰਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਨਿਆਈ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੌਮ ਕੋਲ ਇਲਾਕੇ, ਨਵੇਂ ਨਗਰ ਅਤੇ ਨੇਮ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਜੀ ਅੰਗ 966 ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੱਚ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸੀਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਛਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।[EoS][Src]

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕੌਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵੀ। ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਗਏ ਕਥਨ ਵਜੋਂ ਹੀ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਹੀ ਇੰਦਰਾਜ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦਾ ਅਰਥ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੁਜਾਰੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿ ਧਰਮ ਨੇ ਸੱਤਾ ਲਈ ਨੈਤਿਕ ਰਹਿਬਰ ਬਣਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਜੀ, ਮਿਸਲਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰਾਜ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ।[EoS]