ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ

ਤਖ਼ਤ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘਾਸਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਨਿਆਂ ਦਾ ਆਸਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਸਣ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਦੇ ਸਨ। ਤਖ਼ਤ ਉਹ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਕੌਮ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਬੰਦਗੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ।[EoS]

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ 1606 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਥੜ੍ਹੇ ਵਜੋਂ ਬਣਵਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਉੱਤੇ ਬਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਬੁੰਗਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।

ਬਾਕੀ ਚਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ 1699 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਨਾਂਦੇੜ ਵਿਖੇ ਤਖ਼ਤ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ 1708 ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ। ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਖੇ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ 1706 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਠਹਿਰੇ।[EoS][Src]

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਨੂੰ 1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਆਮ ਇਕੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ 18 ਨਵੰਬਰ 1966 ਨੂੰ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ। ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਦੇ 1997 ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਪੰਜੇ ਤਖ਼ਤ ਦਰਜ ਹਨ।[EoS]

ਤਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਜਥੇਦਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿਰਫ਼ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਥੇਦਾਰ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਬੁਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਉੱਥੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਰਵਾਇਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤਖ਼ਤ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਝਗੜਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਧਰਮ ਦਾ ਸਵਾਲ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਐੱਸ.ਜੀ.ਪੀ.ਸੀ. 'ਤੇ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਲ ਵਿੱਚ, ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਹੀ ਅੰਦੋਲਨ ਅਕਸਰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਰਹਿਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਚਾਰ-ਦੀਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤਖ਼ਤ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਤਰਫ਼ੋਂ, ਸਿੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਸਿੱਖ ਦੇ ਜੋ ਪਤਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਤਨਖ਼ਾਹੀਆ ਹੋਵੇ।[EoS][EoS][Src]