ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਪੰਗਤ

ਸੰਗਤ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਾਥ ਜਾਂ ਭਾਈਚਾਰਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸੀ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਬਨਾਰਸ ਜਾਂ ਪਟਨਾ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਵੀ ਇਕੱਠ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ।

ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬੰਦਗੀ ਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਸਾਧਨਾ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅੰਗ 72 'ਤੇ ਫ਼ਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚੀ ਸੰਗਤ ਉਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਕਹਾਵਤ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਸਿੱਖ ਹੈ, ਦੋ ਮਿਲ ਕੇ ਸੰਗਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਸੰਗਤ ਸੇਵਾ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਅਖਾੜਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਲੰਗਰ ਵਰਤਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਪੱਖਾ ਝੱਲਣਾ।[EoS][EoS][EoS]

ਪੰਗਤ ਕਤਾਰ ਲਈ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਛਕਣ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਦਾਰ ਭੋਜਨ ਵਰਤਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਾਤ, ਧਰਮ, ਲਿੰਗ, ਉਮਰ ਜਾਂ ਰੁਤਬੇ ਦਾ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਪ ਲੰਗਰ ਦਾ ਹੀ ਸੂਚਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਿੱਖ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਵਾਰ 17 ਵਿੱਚ ਸੰਗਤ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕਹਾਵਤ ਪਹਿਲੇ ਪੰਗਤ ਪਾਛੇ ਸੰਗਤ, ਯਾਨੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਤਾਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੰਗਤ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਕੱਠੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਇਸ ਲਈ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਾਤ ਦੇ ਨਿਯਮ ਇਹ ਰੋਕਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕੌਣ ਕਿਸ ਨਾਲ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।[EoS][EoS][EoS]

ਸਿੱਖ ਰੀਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਨਖ਼ਾਹ ਲਾਉਣ ਲਈ ਪੰਜ ਸਿੱਖ ਚੁਣਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਕੌਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਇਕੱਠਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਾ ਵਾਲੇ ਪੰਨਿਆਂ 'ਤੇ ਹੈ।[Src]