ਦਸਵੰਧ

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਅੰਗ 1245 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਉਸ ਤੁਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮਾਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਰਾਹ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਵਾਲਾ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਮਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਰਾਹ ਦਿੱਤੇ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 22 ਮੰਜੀਆਂ, ਯਾਨੀ ਇਲਾਕੇ, ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਹਰ ਮੰਜੀ ਇੱਕ ਨੇਕ ਸਿੱਖ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇ ਸੀ, ਜੋ ਭੇਟਾਵਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਕਾਰਜ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਸਾਂਝੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ, ਗੁਰੂ ਕੀ ਗੋਲਕ, ਲਈ ਕੱਢਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸੰਦ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।[EoS][EoS]

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਬਾਅਦ ਲਿਖੇ ਰਹਿਤਨਾਮਿਆਂ ਨੇ ਦਸਵੰਧ ਨੂੰ ਨੇਮ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤਨਖ਼ਾਹਨਾਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਪੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਹੁੰਡੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੱਕ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।

ਮਸੰਦ ਪ੍ਰਥਾ 1699 ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾਵਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। 1699 ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਤਾਰੀਖ਼ ਵਾਲੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਹੁਣ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।[EoS][EoS][EoS][Src]

ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦਸਵੰਧ ਨੂੰ ਦਾਨ, ਯਾਨੀ ਆਮ ਖ਼ੈਰਾਤ, ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਕੌਮ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ, ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਈਸਾਈ ਟਾਈਥ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਜ਼ਕਾਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦਸਵੰਧ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੰਥ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਇੰਦਰਾਜ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਰੀਤ ਨੂੰ ਚੋਣਵੇਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਜੀਵਤ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਅੰਕੜੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਅੱਜ ਦਸਵੰਧ ਅਤੇ ਦਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਭਾਗ ਹੈ।[EoS][EoS][Web]