ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ

ਜੇਠਾ ਜੀ, ਭਾਵ ਪਲੇਠੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦਾ ਜਨਮ 1534 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਚੂਨਾ ਮੰਡੀ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਸੋਢੀ ਖੱਤਰੀ ਹਰੀ ਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਇਆ ਕੌਰ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਗਭਗ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਨੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਬਾਸਰਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ। ਉਹ ਉਬਲੇ ਛੋਲੇ ਵੇਚ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਉਹ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਜਥੇ ਨਾਲ ਗਏ, ਨਗਰ ਅਤੇ ਬਾਉਲੀ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਗਏ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸੇਵਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਏ। ਲਗਭਗ 1553 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਜੀ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਸਨ।[EoS][Macauliffe]

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਜੇਠਾ ਜੀ ਨੂੰ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਉਸ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਨਵਾਂ ਕੇਂਦਰ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ, ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁੰਗ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਨੇ ਦਿੱਤੀ। 1570 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਕੰਮ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਵਸੀ ਬਸਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਕਹਾਈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਪੁਟਵਾਏ ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਭਾਵ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸਰੋਵਰ, ਬਣੀ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬਵੰਜਾ ਕਿੱਤਿਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਵਸਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨਾਲ ਆਬਾਦ ਨਗਰ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਮੌਜੂਦਾ ਹੁਕਮਰਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਸੀ, ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਸੀ।[EoS][EoS]

ਸਤੰਬਰ 1574 ਵਿੱਚ ਗੁਰਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਮੰਜੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਸੰਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜੋੜੀ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਜੋ ਸੰਗਤਾਂ ਤੋਂ ਭੇਟਾ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਖ਼ਰਚ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੇ ਨਿੱਘਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੱਕ ਪੰਥ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 679 ਸ਼ਬਦ ਰਚੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਵਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਜੋੜੇ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦਿਆਂ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਬਿਰਹਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ। ਲਾਵਾਂ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕਰਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਵੱਲ ਪੜਾਅਵਾਰ ਯਾਤਰਾ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।[EoS][Grewal]

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਲਾਂਭੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦਾਅਵੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ। ਹੁਣ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਦਵੀ 1708 ਤੱਕ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਸਤੰਬਰ 1581 ਵਿੱਚ ਛਿਆਲੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ।[EoS][EoS]