ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ

ਰਹਿਤ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜੀਣ ਦਾ ਢੰਗ, ਅਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮੰਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਾਂ ਰੀਤ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਆਚਰਣ ਬਾਰੇ ਨੇਮ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਪੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਕੋਈ ਇੱਕ ਜ਼ਾਬਤਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। 1699 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਰਹਿਤਨਾਮੇ ਲਿਖੇ, ਯਾਨੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਜੋ ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ, ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਚੌਪਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰੇਮ ਸੁਮਾਰਗ, ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਅਗਿਆਤ ਰਚਨਾ, ਇਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਸੇਧ-ਪੁਸਤਕ ਹੈ।

ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੀ ਪਹੁੰਚ ਵਾਲੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ 1905 ਵਿੱਚ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਵਹੀਰੀਆ ਦੀ 1894 ਦੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਰੀਤਾਂ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀਆਂ। ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਭਾਗ ਸੰਸਕਾਰ 1915 ਵਿੱਚ ਆਈ।[EoS][EoS]

ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ 15 ਮਾਰਚ 1927 ਨੂੰ 28 ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਉਪ-ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗਜ਼ਟ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1931 ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਲਈ ਛਾਪਿਆ। ਉਪ-ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਇਕੱਤਰਤਾਵਾਂ ਅਕਤੂਬਰ 1931 ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 1932 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ। ਫਿਰ ਲਿਖਤ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ, ਅਤੇ 3 ਫ਼ਰਵਰੀ 1945 ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਮਿਲੀ।

ਕੁਲਰਾਜ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ 31 ਅਗਸਤ 1994 ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਓਂ ਛੇ ਭਾਗਾਂ, ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਇਆਂ ਅਤੇ ਸਤਾਈ ਮੱਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ।[EoS][Src]

ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਸਿੱਖ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਇਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਇੱਕ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ, ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਸਿੱਖ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੋ ਪੱਖ ਹਨ: ਸ਼ਖ਼ਸੀ ਅਤੇ ਪੰਥਕ।

ਸ਼ਖ਼ਸੀ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਨਿਤਨੇਮ, ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਰਦਾਸ ਦੀ ਲਿਖਤ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਆਚਰਣ, ਕੀਰਤਨ, ਹੁਕਮ ਲੈਣਾ, ਬਾਣੀ ਦੇ ਪਾਠ, ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ, ਅਤੇ ਜਨਮ, ਵਿਆਹ ਤੇ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਈ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਗਿਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਨੇ ਤਿਆਗਣਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਤ, ਜਨਮ ਪੱਤਰੀਆਂ, ਵਰਤ, ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਕਬਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ।

ਪੰਥਕ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਪੰਥ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ, ਰਹਿਤ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਤਨਖ਼ਾਹ, ਗੁਰਮਤਾ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਅਪੀਲਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਨਖ਼ਾਹ ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤ ਵੱਲੋਂ ਚੁਣੇ ਪੰਜ ਸਿੱਖ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਸੇਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਰਜੀਹੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੱਥੀਂ ਕੀਤੀ ਸੇਵਾ।[Src][EoS][EoS]