ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਗੁਰਮੁਖੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਲਿਪੀਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅੱਖਰ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਲਿਪੀ ਵਜੋਂ ਇਸ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਧੁਨੀ ਲਈ ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ, ਲਗਾਂ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਬਣਾਇਆ, ਬੇਲੋੜੇ ਅੱਖਰ ਹਟਾਏ ਅਤੇ ਵਰਣਮਾਲਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤਰਤੀਬ ਦਿੱਤੀ।

ਇੰਦਰਾਜ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਬਚਨ ਲਿਖਣ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਪਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਡੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਬ੍ਰਾਹਮੀ, ਫਿਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਟਿਲ ਅਤੇ ਸਿੱਧਮਾਤ੍ਰਿਕਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ਾਰਦਾ ਅਤੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਖੇਤਰੀ ਲਿਪੀਆਂ। ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲਿਪੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਨੂੰ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਦੀ ਹੈ, ਪੱਟੀ ਅਤੇ ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਰ-ਕ੍ਰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ।[EoS]

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ 1604 ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਪੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਬੂਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਲਿਪੀ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਲਈ ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਹਿਕਾਇਤਾਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ।[EoS][EoS][EoS][EoS]

ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸਿੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖੀ, ਤਾਂ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਨਾਮਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਨਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਇਸੇ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਹੁਕਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਣੀਡੀਬੀ, ਜੋ ਇਸ ਸਾਈਟ 'ਤੇ ਸਾਰੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਹਰ ਤੁਕ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਲਿਪੀਅੰਤਰ ਸਮੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।[Src][DB]