ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਪੰਥ

ਸਿੱਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਅਧਿਆਤਮਕ ਜੋਤ ਸੀ। ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਜੀ ਅੰਗ 966 'ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋਤ ਅਤੇ ਜੁਗਤ ਉਹੀ ਰਹੀ, ਸਿਰਫ਼ ਕਾਇਆ ਬਦਲੀ। ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਰਚਨਾ ਦਬਿਸਤਾਨ-ਏ-ਮਜ਼ਾਹਿਬ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਜਾਨਸ਼ੀਨੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬਚਿੱਤਰ ਨਾਟਕ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੀਵੇ ਤੋਂ ਦੂਜਾ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਣ ਵਾਂਗ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।[EoS][Src]

1708 ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਗੁਰੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਅੰਗ 982 'ਤੇ ਫ਼ਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਇੱਕ ਹਨ। ਪਾਵਨ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੋਥੀ ਜਾਂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1708 ਵਿੱਚ ਨਾਂਦੇੜ ਵਿਖੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਭੱਟ ਵਹੀ ਤਲਾਉਡਾ ਪਰਗਨਾ ਜੀਂਦ ਇਸ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਕੱਤਕ ਸੁਦੀ 4, 1765 ਬਿਕ੍ਰਮੀ, ਯਾਨੀ 6 ਅਕਤੂਬਰ 1708 ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿਤਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਅਰਦਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਦੋਹਰਾ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਹੁਕਮ ਦਰਜ ਹੈ।[EoS][EoS]

ਪੰਥ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਰਾਹ। ਸਿੱਖ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਧਰਮ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵੀ। 1699 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵੇਲੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਅਭੇਦ ਹੋਣਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਸੋਭਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣਗੇ।

ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਪੰਥ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਰਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਪੱਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਸਮੂਹ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਘੜਿਆ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਥ ਗੁਰਮਤੇ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਕੋਈ ਜੀਵਤ ਵਿਅਕਤੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਦਵੀ ਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਦੇ ਪੱਤਰ ਨੇ ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਵਰਜਿਆ।[EoS][EoS][EoS][Src]