ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ

ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮਨੀ ਰਾਮ ਨਾਂ ਨਾਲ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਕੋਲ ਆਏ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਪਾਉਂਟਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਉਤਾਰੇ ਕੀਤੇ।

30 ਮਾਰਚ 1699 ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਖ਼ਾਲੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇਵਾਂ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਲੈ ਗਏ। 1706 ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਖੇ ਮੁੜ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ, ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਉੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।[EoS]

ਉਹ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹੇਠ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਮੁੜੇ, ਅਤੇ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1711 ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। 1721 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਬੰਦਈ ਅਤੇ ਤੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਧੜੇ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਹਿਮਤ ਪਰਖ ਲਈ ਮਨਾਇਆ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ।[EoS][EoS][EoS]

1737 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰ ਦੇ ਬਦਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਤੋਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲਈ। ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਕਿ ਦੀਵਾਨ ਲਖਪਤ ਰਾਇ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਇਕੱਠ 'ਤੇ ਟੁੱਟ ਪੈਣਗੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਕਰ ਇਕੱਠਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਿਆ, ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬੰਦ-ਬੰਦ ਕੱਟ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਵੰਡ ਤੱਕ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।[EoS]

ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਰਤਨਾਵਲੀ ਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਵਾਰ ਦੀ ਟੀਕਾ ਭਗਤ ਰਤਨਾਵਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।[EoS]