ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ

ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਭੇਜਿਆ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੰਦਈ ਖ਼ਾਲਸੇ ਅਤੇ ਤੱਤ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦਾ ਝਗੜਾ ਨਿਬੇੜਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ। 1737 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ, ਅਤੇ ਸੂਬੇਦਾਰ 5,000 ਰੁਪਏ ਕਰ ਦੇ ਬਦਲੇ ਮੰਨ ਗਿਆ, ਜੋ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ ਅਨੁਸਾਰ 10,000 ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਦੀਵਾਨ ਲਖਪਤ ਰਾਇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਇਕੱਠ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰੇਗੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਆਉਣ ਲਈ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਰਕਮ ਇਕੱਠੀ ਨਾ ਹੋ ਸਕੀ। ਰਕਮ ਨਾ ਭਰਨ ਕਾਰਨ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੰਦ ਬੰਦ ਕੱਟ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਤਾਰੀਖ਼ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦੋ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰੀ ਰਾਮ ਗੁਪਤਾ ਦੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕ ਇਸੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਵਿਸਾਖੀ 1734 ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ 24 ਜੂਨ 1734 ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮਿਸਲਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਅਦ ਦੀ ਜਿਲਦ ਨਵੰਬਰ 1738 ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 14 ਜੂਨ 1738 ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੇ. ਬੀ. ਐੱਸ. ਸਿੱਧੂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਅਧਿਐਨ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ 1737 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੂੰ 1738 ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖੀਵਿਕੀ 9 ਜੁਲਾਈ 1737 ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਸਾਲ ਦੀ ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਫ਼ੇ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਥਾਂ 1734 ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਫ਼ੇ ਉੱਤੇ 1724 ਛਪਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਹੈ।

ਇੱਥੇ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਲ 1737 ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਾਰੀਖ਼ ਪੱਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਸਮਕਾਲੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮਸਤੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੰਡ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।[EoS][Gupta][Gupta][Web][Web][Web][Web]