ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ

ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਾਝੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪੂਹਲਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਮਾਲੀਆ ਭਰਦੇ ਸਨ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਬਚਾਉਂਦੇ ਸਨ ਉਹ ਜਲਾਵਤਨ ਹੋਏ ਸਿੱਖਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਖ਼ਬਰ ਹਰਭਗਤ ਨਿਰੰਜਨੀਏ ਨੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਕੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਫਿਰ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸਲਾਮ ਜਾਂ ਮੌਤ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣਨ ਲਈ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਪਰੀ ਉਤਾਰਨ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਇਸ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ 1 ਜੁਲਾਈ 1745 ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਲਗਭਗ 25 ਸਾਲ ਸੀ। ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਵੀ ਇਹ ਇਹੋ ਦਿਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਹਰੀ ਰਾਮ ਗੁਪਤਾ ਵੱਖਰੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਤੇ ਵੱਖਰਾ ਅੰਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਬਦਲਾਖ਼ੋਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾਈ, ਅਤੇ ਸਸਕਾਰ 25 ਜੂਨ 1743 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਦੋਵੇਂ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਸਕਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਬਣਿਆ।[EoS][EoS][Gupta]