ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਅਤੇ ਤਰੁਣਾ ਦਲ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਆਗੂ; 1697-1753
ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਕਾਲੋਕੇ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਰਕ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1733 ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਤੋਂ ਨਵਾਬ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤੀ, ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਅਤੇ 1748 ਵਿੱਚ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਜਥਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।
ਉਭਾਰ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1697 ਵਿੱਚ ਕਾਲੋਕੇ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਫ਼ੈਜ਼ੁੱਲਾਪੁਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸਿੰਘਪੁਰਾ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਦਾ ਨਾਂ ਪਿਆ। 1721 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਖ਼ਜ਼ਾਨਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ਲਿਆਂ 'ਤੇ ਧਾਵਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।[EoS]
ਨਵਾਬ ਦੀ ਉਪਾਧੀ
1733 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਦੂਤ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਉਪਾਧੀ ਅਤੇ ਜਾਗੀਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਕੱਠ ਨੇ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ, ਜੋ ਉਦੋਂ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਪੱਖਾ ਝੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਝਿਜਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਖ਼ਿਲਅਤ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਅਤੇ ਤਰੁਣਾ ਦਲ ਬਣਾਏ, ਅਤੇ 1735 ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਜਾਗੀਰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ।[EoS]
ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ 1739 ਵਿੱਚ ਅਖਨੂਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਟੁਕੜੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ। 29 ਮਾਰਚ 1748 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਏਕਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਬਣਿਆ। 7 ਅਕਤੂਬਰ 1753 ਨੂੰ ਉਹ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[EoS][EoS][EoS]