29 ਮਾਰਚ 1748[EoS][EoS][EoS][EoS][Gupta][EoS]ਵਿਸਾਖੀ 1748
ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੇ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਬਣਾਇਆ
1748 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੇ 65 ਸਿੱਖ ਜਥਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਫ਼ੌਜ, ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ, ਬਣਾਈ, ਜੋ ਗਿਆਰਾਂ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਏਕਤਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਆਗੂ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ।
ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਆਮ ਸਭਾ ਸੀ, ਜੋ ਵਿਸਾਖੀ ਅਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਜੁੜਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਹਾਜ਼ਰ ਸਭਨਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਇਕੱਤਰਤਾ 1723 ਦੀ ਦੀਵਾਲੀ ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 1745 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਲੜਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਸੌ-ਸੌ ਜਵਾਨਾਂ ਦੇ 25 ਜਥਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਮਾਰਚ 1748 ਤੱਕ ਇਹ ਜਥੇ ਵਧ ਕੇ 65 ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਜਥਾ ਆਪਣੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁੱਰਾਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। 29 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਏਕਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੁਰਮਤੇ ਰਾਹੀਂ ਲੜਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਗਿਆਰਾਂ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਆਗੂ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੀ।
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਖ਼ਤ ਵਿਧਾਨ ਦਾ ਢਿੱਲਾ ਸੰਘ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਘੋੜਸਵਾਰ ਇੱਕ ਮਿਸਲ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਮਿਸਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਇਹ ਵੀ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਤਵਾਰੀਖ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਮਜ਼ ਬ੍ਰਾਊਨ ਦੀ 1788 ਦੀ India Tracts ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਕਮਾਨ ਕਿਸ ਕੋਲ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਇੱਕਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਬਾਰੇ ਇਸ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜ ਕਮਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਾਰੇ ਇੰਦਰਾਜ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵਾਬ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਗਵਾਈ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਮਿਸਲਾਂ ਬਾਰੇ ਇੰਦਰਾਜ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਸਾਂਝੀ ਕਮਾਨ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਸਰਬਉੱਚ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣੇ ਰਹੇ।[EoS][EoS][EoS][EoS][Gupta][EoS]