ਬਰਾਬਰੀ: ਜਾਤ ਅਤੇ ਲਿੰਗ

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਜਾਤ ਦਾ ਅਰਥ ਸਿਰਫ਼ ਕੋਈ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜਾਂ ਕਿੱਤਾ-ਅਧਾਰਤ ਸਮੂਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਇਤਰਾਜ਼ ਜਨਮ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਬੱਝੀ ਉਸ ਦਰਜਾਬੰਦੀ 'ਤੇ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹਤਾ ਹਾਸਲ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅੰਗ 83 'ਤੇ ਫ਼ਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਾਤ ਦੇ ਨਾਂ ਖੋਖਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਉੱਤੇ ਇੱਕੋ ਛਾਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਗ 349 'ਤੇ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਜੋਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਤ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਲੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਗਏ। ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਛਕਦੇ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਤ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਕਿੱਤੇ ਦੇ ਬੰਧਨ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵਰਤਾਉਣ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਜਾਤ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਵਿਤਕਰੇ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਾਤ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।[EoS][Src][EoS]

ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਔਰਤ ਤੋਂ ਰਾਜੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੀਵੀਂ ਕਿਉਂ ਆਖੇ। ਅੰਗ 472 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ ਔਰਤ ਨੂੰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਘੁੰਡ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਵਰਜਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ। ਅੰਗ 787 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਤੀ, ਯਾਨੀ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੀ ਰੀਤ, ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਫ਼ਰਮਾਇਆ। ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਘੁੰਡ ਅਤੇ ਕੁੜੀਮਾਰ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਿਆਹ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਤਾਬਿਆ ਬੈਠਣ, ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੋਟਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹਨ।[EoS][Src]