ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਅਪ੍ਰੈਲ 1791 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। 1805 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਮਾਨ ਅਤੇ ਨਲੂਆ ਨਾਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਕਸੂਰ ਵਿਖੇ, ਮੁਲਤਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਚਾਰ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, 1813 ਵਿੱਚ ਅਟਕ ਵਿਖੇ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਲੜੇ।[EoS]

1820 ਤੋਂ ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਰਹੇ, ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰੀ ਸਿੰਘੀ ਰੁਪਿਆ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਉੱਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ। 1822 ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਹਰਿਕਿਸ਼ਨਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਹਰੀਪੁਰ ਵਸਾਇਆ। 1827 ਤੋਂ 1831 ਤੱਕ ਉਹ ਸੱਯਦ ਅਹਿਮਦ ਬਰੇਲਵੀ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੇ।[EoS]

1834 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਖ਼ੈਬਰ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਜਮਰੌਦ ਬਣਾਇਆ। 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 1837 ਨੂੰ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ ਉਹ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਸ਼ਾਮ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਿ ਮਦਦ ਪਹੁੰਚਣ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਗੁਪਤ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੁੰਬਦ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਵੀ ਦਿੱਤਾ।[EoS][EoS]