20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1921[EoS]
ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਕਾ
ਮਹੰਤ ਨਰੈਣ ਦਾਸ ਦੇ ਭਾੜੇ ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬੰਦੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 150 ਸਿੱਖ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਸਦਮਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਹੋਰ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਦਾਸੀ ਸੰਭਾਲਕਰਤਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ, ਮਹੰਤ ਨਰੈਣ ਦਾਸ, ਵਿਰੁੱਧ ਸਿੱਖ ਵਾਰ ਵਾਰ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ 1918 ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਦੇ ਦੋ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। 1920 ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਵਧਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬੰਦੇ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ।
20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1921 ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 150 ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੱਤ ਤੋਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚੱਲੀਆਂ। ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਤਾਬਿਆ ਬੈਠੇ ਗੋਲੀ ਲੱਗੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਭਾਈ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜੋ ਮਹੰਤ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਆਏ ਸਨ, ਉਸ ਦੀ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾ ਗਏ। ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
22 ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਆਇਆ, ਅਤੇ 3 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਆਏ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸੈਸ਼ਨ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਨਰੈਣ ਦਾਸ ਅਤੇ ਸੱਤ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ, ਅਤੇ ਮਾਰਚ 1922 ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਘਟਾ ਕੇ ਉਮਰ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਆਂ ਦਸਤਾਰਾਂ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣ ਗਈਆਂ।[EoS]