ਸੋਬਰਾਉਂ ਦੀ ਲੜਾਈ

ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਨਾਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬੇੜੀਆਂ ਦੇ ਪੁਲ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਅੱਡੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। 21 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਬੱਦੋਵਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਰ ਹੈਰੀ ਸਮਿੱਥ ਨੇ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਗੋਲਾ-ਬਾਰੂਦ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਤੋਪਾਂ ਲੈ ਆਏ ਸਨ।

10 ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ ਧੁੰਦ ਹਟਣ 'ਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਤੋਪਾਂ ਨੇ ਦੋ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਮੋਰਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲਿਆ। ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਪੁਲ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦਾ ਜੰਗ ਬਾਰੇ ਇੰਦਰਾਜ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਲ ਤੁੜਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਦਕਿ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਇਸ ਦਾ ਇੰਦਰਾਜ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਡੁਬੋ ਦਿੱਤਾ।

ਚਿੱਟੇ ਬਸਤਰ ਪਹਿਨੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦੀ ਥਾਂ ਜੂਝ ਮਰਨ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਟੁਕੜੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਟੁਕੜੀ ਤੱਕ ਘੋੜਾ ਦੌੜਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਫਿਰ ਪੰਜਾਹ ਜਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹੱਲਾ ਬੋਲਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਉਸ ਸ਼ਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਹ ਲੈਣ ਲਈ ਦਰਿਆ ਤੈਰ ਕੇ ਗਏ, ਅਤੇ 12 ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸੈਨਿਕ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਜਾਨਾਂ ਗੁਆ ਬੈਠੇ।

ਜੰਗ ਬਾਰੇ ਇੰਦਰਾਜ 2,403 ਬਰਤਾਨਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 3,125 ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਖੋਹ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਜਾਂ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਗਈਆਂ। ਬਰਤਾਨਵੀ ਅੰਕੜਾ ਕੁੱਲ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਸਾਰ ਕੁੱਲ 2,383 ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ 5,000 ਤੋਂ 8,000 ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਫ਼ ਨੇ ਇਸ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਾਟਰਲੂ ਕਿਹਾ।[EoS][EoS][Web]