ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਲੜਾਈ

ਗਫ਼ ਅਤੇ ਹਾਰਡਿੰਗ ਨੇ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੋਂ ਆਏ ਸਰ ਜੌਨ ਲਿਟਲਰ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, 21 ਦਸੰਬਰ 1845 ਨੂੰ 16,700 ਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ 69 ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਅਚੂਕ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕੋਰੇ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਪੈਣ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਗਫ਼ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਹਾਲਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸੀ।

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਜਨਰਲ ਸਰ ਹੋਪ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਰਡਿੰਗ ਨੇ ਡਿਊਕ ਆਫ਼ ਵੈਲਿੰਗਟਨ ਤੋਂ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਇਸ ਡਰੋਂ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਲੜਾਈ ਹੱਥੋਂ ਨਾ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਛਾਉਣੀ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੀ।

ਇਹੀ ਇੰਦਰਾਜ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਤੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ, 22 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ, ਫ਼ੌਜ ਛੱਡ ਗਏ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੜਾਈ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਪਲਟ ਸਕੇ। ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਉੱਤੇ ਗ਼ੱਦਾਰੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰਾਜ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਯੁੱਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਇਹ ਬਰਤਾਨਵੀ ਨੁਕਸਾਨ 694 ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 1,721 ਜ਼ਖ਼ਮੀ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਨੁਕਸਾਨ ਲਗਭਗ 2,000 ਜਵਾਨ ਅਤੇ 73 ਤੋਪਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਸਾਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਤੇ 2,000 ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੋਪਾਂ 70 ਦਿੰਦਾ ਹੈ।[EoS][Web]