ਬਜਬਜ ਦੀ ਝੜਪ
ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਜਬਜ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੇਲਗੱਡੀ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਝੜਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਨੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਰਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਛੱਡ ਗਏ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਗ਼ੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। 29 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਬਜਬਜ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਗਈ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਹਥਿਆਰ ਨਾ ਮਿਲੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਇੱਕ ਰੇਲਗੱਡੀ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਬਹੁਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਜਲੂਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤੇ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜ ਕੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਲੈ ਆਈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਲੜਾਈ ਛਿੜ ਪਈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਯੂਰਪੀ ਸਾਰਜੈਂਟਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਇਆ।
ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਬਚ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਰੂਪੋਸ਼ ਰਹੇ। ਬਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਫੜੇ ਗਏ, ਅਤੇ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੂੰ ਇੰਗਰੈੱਸ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਤਹਿਤ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। The Canadian Encyclopedia ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਇ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।[EoS][EoS][EoS]
ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ
- 1914-09-29: ਤਾਰੀਖ਼ ਬਾਰੇ ਸਹਿਮਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ। ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦਾ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਬਾਰੇ ਇੰਦਰਾਜ ਉੱਨੀ ਸਿੱਖ, ਦੋ ਯੂਰਪੀ ਅਫ਼ਸਰ ਅਤੇ ਦੋ ਪੰਜਾਬੀ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਇਸ ਦਾ ਇੰਦਰਾਜ ਅਠਾਰਾਂ ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਪੱਚੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। The Canadian Encyclopedia ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ 20 ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਮਾਰੇ ਗਏ।[EoS][EoS][EoS]