ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੋੜਾ ਸਾਹਿਬ
ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ ਅਨੰਦਪੁਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਖਿੰਡ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
- ਦਸੰਬਰ 1705
ਸਰਸਾ ਪਾਰ ਕਰਨਾ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ 5-6 ਦਸੰਬਰ 1705 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਨੇੜਿਓਂ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚੇ। ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਛੋਟੀ ਮੌਸਮੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਸਰਸਾ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਜਦਕਿ ਬਾਕੀ ਨੇ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 150 ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਰੁੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਪਿੱਛੇ ਰੋਕ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦਸਤੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਸਿੱਖ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਖਿੰਡ ਗਏ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ।[EoS][Web]
ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਖਿੰਡਣਾ
ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਿਵਾਰ ਇਕੱਠਾ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ 40 ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕੌਰ ਵੱਲ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਮਹਿਲ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਰਾਖੇ ਦਸਤੇ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੌਕਰ ਗੰਗੂ ਮੋਰਿੰਡੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਲੈ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸੇ ਘੜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।[EoS][Web]
- 1970 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ
ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਭਵਨ-ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਸਮਾਂ 1975 ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 300 ਮੀਟਰ ਦੂਰ, ਪੱਥਰ ਜੜੇ ਪਿਰਾਮਿਡ-ਨੁਮਾ ਉੱਚੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਬਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਪ ਲਗਭਗ 57 ਗੁਣਾ 53 ਮੀਟਰ ਹੈ। ਚਾਰ ਮੰਜ਼ਲਾਂ ਪੌੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉੱਪਰ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 15 ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਛੱਤ ਚਿੱਤਰਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਗੁੰਬਦ ਵਾਲੀ ਬਾਰਾਂਦਰੀ ਹੈ।
ਨੀਂਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਦਾਈ ਸਮੇਂ ਮਿਲੇ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਥਿਆਰ, ਕੜੇ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਇੱਥੇ ਵਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਨਿਹੋਲਕਾ ਦੇ ਸੰਤ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਭੈਰੋਮਾਜਰਾ ਦੇ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਲਾਨਾ ਮੇਲਾ 1 ਪੋਹ ਨੂੰ, ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਲੱਗਦਾ ਹੈ।[EoS][Singh][Web]
ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਤਭੇਦ
- ਕਿੰਨੇ ਪਾਰ ਲੰਘੇ, ਅਤੇ ਹਮਲਾ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤਾ
ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 150 ਸਿੱਖ ਪਾਰ ਲੰਘੇ, ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 50 ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਵਨ-ਕਲਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਮਲੇ ਦਾ ਆਗੂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।[EoS][Web][Singh]
- ਵਿਛੋੜਾ ਕਿੱਥੇ ਹੋਇਆ
ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਰੋਪੜ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਸਰਸਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਛੜਿਆ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਮਾਜਰੀ ਅਤੇ ਭਵਨ-ਕਲਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਨੰਗਲ ਸਿਰਸਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੀ. ਐੱਸ. ਰੰਧੀਰ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦੀ ਅਫ਼ਰਾ-ਤਫ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿੱਛੜ ਗਏ ਸਨ। ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੋਪੜ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਭੇਜਿਆ।[EoS][Randhir][Web][Macauliffe]
ਤਸਵੀਰਾਂ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੋੜਾ ਸਾਹਿਬ, ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, 2012 ਵਿੱਚ ਲਈ ਤਸਵੀਰ।
Shemaroo (Sivender Singh), 2012.CC BY-SA 3.0. ਸਰੋਤ
