ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੇਰ ਸਾਹਿਬ

ਇਤਿਹਾਸ

1. ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ

   ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ

   ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਸਾਲ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਬੀਬੀ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਇਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜੈ ਰਾਮ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਨਵਾਬ ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਂ ਲੋਧੀ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। ਜੈ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਨਵਾਬ ਦੇ ਮੋਦੀਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ।

   ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਸੰਗਤ ਬਣ ਗਈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਵਾਰ 11, ਪਉੜੀ 21 ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਗਿਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਉੜੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਗਰ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।[EoS][Src]

2. ਨਦੀ ਅਤੇ ਰੁੱਖ

   ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਨਗਰ ਤੋਂ ਅੱਧਾ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਹਰ ਸਵੇਰ ਇਸ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਬੇਰੀ ਹੇਠ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦੇ ਸਨ। ਇਮਾਰਤ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਬੇਰੀ ਦੇ ਕੋਲ ਬਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਉਹੀ ਰੁੱਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।[EoS]

3. ਵੇਈਂ 'ਤੇ ਸੱਦਾ

   ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਨਿਰਣਾਇਕ ਅਨੁਭਵ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਕ ਸਵੇਰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਗਏ ਅਤੇ ਦੋ ਦਿਨ ਅਲੋਪ ਰਹੇ। ਉਹ ਲਗਭਗ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸੰਤ ਘਾਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੋਲ ਸਨ ਕਿ ਨਾ ਕੋਈ ਹਿੰਦੂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਮੁਸਲਮਾਨ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲੰਮੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ।

   ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਧੇਰੇ ਸੰਖੇਪ ਹਨ। ਵਾਰ 1, ਪਉੜੀ 24 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਬੀ ਦਰ ਤੋਂ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਈ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਠਿਨ ਸਾਧਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਚਖੰਡ ਪਹੁੰਚੇ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨਦੀ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਦਾ।

   ਡਬਲਿਊ. ਐੱਚ. ਮੈਕਲਿਓਡ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਾਲਾ ਕਥਨ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਇੰਨੀਆਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰ ਸਕਣ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਥਨ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।[EoS][Src][McLeod]

4. 18ਵੀਂ ਸਦੀ

   ਇੱਕ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਇਮਾਰਤ

   ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਭਵਨ-ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ, ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਦੀ 1995 ਦੀ ਪੁਸਤਕ Historical Sikh Shrines ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਇਸ ਥਾਂ ਇੱਕ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।[Singh]

5. 1937 ਤੋਂ 1941

   ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ

   ਕਪੂਰਥਲੇ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਬਣਵਾਈ। ਇਸ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ 25 ਫ਼ਰਵਰੀ 1937 ਨੂੰ ਬਾਗੜੀਆਂ ਦੇ ਭਾਈ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ 26 ਜਨਵਰੀ 1941 ਨੂੰ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ।

   ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਦੱਖਣ ਵੱਲੋਂ ਅੱਠ-ਕੋਣੀ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀ ਡਿਉੜੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਗੈਲਰੀ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੇ ਫ਼ਰਸ਼ ਵਾਲਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਸਥਾਨ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੁਆਲੇ ਫੁੱਲ-ਬੂਟਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪਲੱਸਤਰ ਦੀ ਉੱਚੀ ਡਾਟ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਚਿੱਟੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਪਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ। ਭਵਨ-ਕਲਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰ-ਮੰਜ਼ਲਾ ਸਲੀਬ-ਆਕਾਰ ਨਕਸ਼ੇ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 19 ਗੁਣਾ 19 ਮੀਟਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।[EoS][Singh]

6. ਅੱਜ

   ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ

   ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਲਾਨਾ ਇਕੱਠ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੇਰ ਸਾਹਿਬ ਨਗਰ ਦੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੱਟ ਸਾਹਿਬ ਮੋਦੀਖ਼ਾਨੇ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤੇਰਾਂ ਪੱਥਰ ਵਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਵਰਤੇ ਵੱਟੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਠੜੀ ਸਾਹਿਬ ਉਹ ਕੋਠੜੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਝੂਠੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿਸਾਬ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅੰਤਰਯਾਮਤਾ ਸਾਹਿਬ ਉਸ ਮਸੀਤ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹੈ ਜੋ ਨਵਾਬ ਅਤੇ ਕਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਮਾਜ਼ ਵਾਲੀ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

   ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਤ ਘਾਟ ਵੇਈਂ ਤੋਂ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਜੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ 13 ਨਵੰਬਰ 1970 ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਭੈਣ ਜੀ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿਹਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਬਰਾਤ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ 1604 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਰੁਕੀ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਟਰੱਸਟ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਕਮੇਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।[EoS]

ਤਸਵੀਰਾਂ