ੴਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ
ਮੀਨੂ
English

ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ

ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਚਮੋਲੀ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਭਾਰਤਹੋਰ ਨਾਂ ਹੇਮਕੁੰਡ ਸਾਹਿਬ

ਲਗਭਗ 15,210 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਸੱਤ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ। ਇਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਈ।

ਇਤਿਹਾਸ

  1. ਬਚਿੱਤਰ ਨਾਟਕ ਵਿਚਲਾ ਹਵਾਲਾ

    ਬਚਿੱਤਰ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੇਮਕੁੰਟ ਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਸੱਤ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪਰਬਤ, ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਰਾਜਾ ਪਾਂਡੂ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਬਰਫ਼ ਦਾ ਕੁੰਡ।[EoS]

  2. 1822 ਤੋਂ 1936

    ਥਾਂ ਦੀ ਖੋਜ

    ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਠੀਕ ਥਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਿਰਮਲਾ ਵਿਦਵਾਨ ਪੰਡਿਤ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨਰੋਤਮ (1822 ਤੋਂ 1891) ਨੇ ਇਸ ਹਵਾਲੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ।

    ਟਿਹਰੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਦੇ ਸੰਤ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1934 ਵਿੱਚ ਇਹ ਥਾਂ ਲੱਭ ਲਈ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮਾਲੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1936 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੀਟਰ ਵਰਗਾਕਾਰ ਛੋਟਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ।[EoS]

  3. 1939 ਤੋਂ 1960

    ਹੌਲਦਾਰ ਮੋਦਨ ਸਿੰਘ

    13 ਫ਼ਰਵਰੀ 1939 ਨੂੰ ਸੰਤ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਬਕਾ ਫ਼ੌਜੀ ਹੌਲਦਾਰ ਮੋਦਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 21 ਸਾਲ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਬਿੰਦ ਘਾਟ ਅਤੇ ਗੋਬਿੰਦ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਪੜਾਅ ਵਜੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 1960 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰੀ ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟਰੱਸਟ ਬਣਾਇਆ।[EoS]

  4. ਅੱਜ

    ਯਾਤਰਾ

    ਟਰੱਸਟ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਥਾਂ ਵੱਡੀ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਦੇ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ੀਮੱਠ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜੋੜੇ ਹਨ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯਾਤਰੂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਗੋਬਿੰਦ ਧਾਮ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਤਲੀ ਹਵਾ ਕਾਰਨ ਵੱਧ ਠਹਿਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।[EoS]

ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਤਭੇਦ

  • ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ

    ਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ 1934 ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦੇ ਕਿਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਉੱਤੇ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਇਹ ਪਛਾਣ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਵਾਲ ਦੇ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਨਵੀਂ ਹੈ।[EoS]

ਤਸਵੀਰਾਂ

  • ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਤਸਵੀਰ

    ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ, 2018 ਦੀ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਤਸਵੀਰ। ਕਾਮਨਜ਼ ਦੇ ਸੈੱਟ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।

    Belur Ashok from Secunderabad, India, 2018.CC BY 2.0. ਸਰੋਤ

ਇਸ ਪੰਨੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿਓ

"ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ". ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ: ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਜੀਵਨ. https://sikh-history.co.uk/pa/gurdwaras/hemkunt-sahib/