ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਣੀਕਰਨ ਸਾਹਿਬ

ਇਤਿਹਾਸ

1. ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ

   ਮਣੀਕਰਨ ਕੁੱਲੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਾਰਬਤੀ ਨਦੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾ ਇਸ ਦੇ ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪਾਰਬਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। 1897 ਦਾ Kangra District Gazetteer ਸੱਤ ਜਾਂ ਅੱਠ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕੰਕਰਾਂ, ਭਾਵ ਮਣੀਆਂ, ਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੁਹਾਰੇ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਠਦੀ ਭਾਫ਼ ਅਤੇ 182 ਡਿਗਰੀ ਫ਼ਾਰਨਹਾਈਟ ਮਾਪੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਸ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ।[Arch][Web]

2. ਤਾਰੀਖ਼ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ

   ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਫੇਰੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ

   ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਲਿਖਤਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਕੋਈ ਇੰਦਰਾਜ ਨਹੀਂ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ ਇਸ ਫੇਰੀ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਤ੍ਰਿਲੋਕਨਾਥ ਅਤੇ ਮੰਡੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਫ਼ੌਜਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਕਸ਼ਾ-ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁੱਲੂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਫੇਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਠਹਿਰਾਅ ਲਈ ਕਿਸੇ ਮੁਢਲੇ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਸਰੋਤ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ।

   ਫ਼ੌਜਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਰਮ ਚਸ਼ਮੇ ਆਪ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਜੋਂ ਇਸ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ 15 ਅੱਸੂ 1574 ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਨੂੰ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨਾਲ ਆਏ। ਲੰਗਰ ਲਈ ਆਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਚੁੱਕਿਆ ਤਾਂ ਚਸ਼ਮਾ ਨਿਕਲ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਵੇਲੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੱਕ ਕੇ ਉੱਪਰ ਆ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਪੰਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾ ਵਜੋਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਥਾ ਦਾ ਸਿਰਾ ਕਿਸੇ ਪੁਰਾਣੀ ਲਿਖਤ ਤੱਕ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।[Kohli][Singh][Web]

3. ਅੱਜ

   ਗੁਰਦੁਆਰਾ

   ਕੋਹਲੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਚਸ਼ਮੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਹਰਿੰਦਰਗਿਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਕੁੰਡ ਹਨ। ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।[Kohli]

ਤਸਵੀਰਾਂ