ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ · ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ · ਅੰਗ 1378 · ਸਲੋਕ
ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ: ਛੇ ਸਲੋਕ
ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜ ਕਵੀ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਇੱਕ ਇੰਦਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ 1173 ਤੋਂ 1265 ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ 1173 ਤੋਂ 1264 ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਜੋਧਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਪਟਨ ਹੈ, ਵਿਖੇ ਟਿਕ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗ 1377 ਤੋਂ 1384 'ਤੇ ਹੈ। ਇਹੀ ਰਚਨਾ ਇੱਕ ਇੰਦਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 120 ਸਲੋਕ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ 112 ਗਿਣਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਣੇ ਸਲੋਕ ਵੀ ਜੋੜੇ।
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਸੁਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਪਾਕਪਟਨ ਦੀ ਫੇਰੀ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸਲੋਕ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਏ ਹੋਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ੱਕ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ੇਖ਼ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਆਧੁਨਿਕ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਇਸ ਦਲੀਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਿ ਇਹ ਮੁਲਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਲੋਕ 17, 19, 78, 81, 129 ਅਤੇ 130 ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਸਲੋਕ ਦਾ ਆਪਣਾ BaniDB ਨੰਬਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਨਿਮਰਤਾ, ਹਿਰਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਬ, ਬੁਰਾਈ ਦੇ ਬਦਲੇ ਭਲਾਈ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ।
- 1ਫਰੀਦਾ ਖਾਕੁ ਨ ਨਿੰਦੀਐ ਖਾਕੂ ਜੇਡੁ ਨ ਕੋਇ ॥
ਫ਼ਰੀਦ, ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਨਾ ਆਖੋ। ਇਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
- 2ਜੀਵਦਿਆ ਪੈਰਾ ਤਲੈ ਮੁਇਆ ਉਪਰਿ ਹੋਇ ॥੧੭॥
ਜਿਊਂਦੇ ਜੀ ਇਹ ਸਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
- 3ਫਰੀਦਾ ਜੰਗਲੁ ਜੰਗਲੁ ਕਿਆ ਭਵਹਿ ਵਣਿ ਕੰਡਾ ਮੋੜੇਹਿ ॥
ਫ਼ਰੀਦ, ਕੰਡੇ ਪਾਸੇ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜੰਗਲ ਜੰਗਲ ਕਿਉਂ ਭਟਕਦੇ ਹੋ?
- 4ਵਸੀ ਰਬੁ ਹਿਆਲੀਐ ਜੰਗਲੁ ਕਿਆ ਢੂਢੇਹਿ ॥੧੯॥
ਰੱਬ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਜਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਲੱਭਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹੋ?
- 5ਫਰੀਦਾ ਬੁਰੇ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਿ ਗੁਸਾ ਮਨਿ ਨ ਹਢਾਇ ॥
ਫ਼ਰੀਦ, ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਬੁਰਾ ਕਰੇ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਭਲਾ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਣ ਨਾ ਦਿਓ।
- 6ਦੇਹੀ ਰੋਗੁ ਨ ਲਗਈ ਪਲੈ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਪਾਇ ॥੭੮॥
ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ, ਅਤੇ ਹਰ ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਤੁਹਾਡੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਨੋਟ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ 'ਸਭ ਕੁਝ' ਦਾ ਅਰਥ ਹਰੇਕ ਚੰਗਾ ਗੁਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਂਭਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
- 7ਫਰੀਦਾ ਮੈ ਜਾਨਿਆ ਦੁਖੁ ਮੁਝ ਕੂ ਦੁਖੁ ਸਬਾਇਐ ਜਗਿ ॥
ਫ਼ਰੀਦ, ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਦੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰਾ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
- 8ਊਚੇ ਚੜਿ ਕੈ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਘਰਿ ਘਰਿ ਏਹਾ ਅਗਿ ॥੮੧॥
ਉੱਚੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਘਰ ਘਰ ਇਹੀ ਅੱਗ ਦਿੱਸੀ।
ਨੋਟ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਚੜ੍ਹਨ ਦਾ ਅਰਥ ਆਪਣੀ ਪੀੜ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਇਸ ਨੂੰ ਟਿੱਲੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
- 9ਇਕੁ ਫਿਕਾ ਨ ਗਾਲਾਇ ਸਭਨਾ ਮੈ ਸਚਾ ਧਣੀ ॥
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੌੜਾ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲੋ। ਸੱਚਾ ਮਾਲਕ ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
- 10ਹਿਆਉ ਨ ਕੈਹੀ ਠਾਹਿ ਮਾਣਕ ਸਭ ਅਮੋਲਵੇ ॥੧੨੯॥
ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਨਾ ਤੋੜੋ। ਹਰ ਕੋਈ ਅਨਮੋਲ ਰਤਨ ਹੈ।
- 11ਸਭਨਾ ਮਨ ਮਾਣਿਕ ਠਾਹਣੁ ਮੂਲਿ ਮਚਾਂਗਵਾ ॥
ਹਰੇਕ ਮਨ ਰਤਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਖਾਉਣਾ ਕਦੇ ਵੀ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ।
- 12ਜੇ ਤਉ ਪਿਰੀਆ ਦੀ ਸਿਕ ਹਿਆਉ ਨ ਠਾਹੇ ਕਹੀ ਦਾ ॥੧੩੦॥
ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਤਾਂਘ ਪ੍ਰੀਤਮ ਲਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਲ ਨੂੰ ਨਾ ਤੋੜੋ।
ਸਾਡੀ ਤੁਕ ਭਾਵ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਮੂਲ ਪਾਠ ਅਤੇ ਹਵਾਲਾ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਲਈ ਵੇਖੋ:SikhiToTheMax (ਭਾਗ 1), SikhiToTheMax (ਭਾਗ 2), SikhiToTheMax (ਭਾਗ 3), SikhiToTheMax (ਭਾਗ 4), SikhiToTheMax (ਭਾਗ 5), SikhiToTheMax (ਭਾਗ 6) ਅਤੇ ਸਿੱਖਆਰਆਈ ਦਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ.[DB][EoS][EoS]