ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਸਤ
ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਾਲੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ
ਹੋਰ ਨਾਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਬੀੜ, ਅਨੰਦਪੁਰੀ ਬੀੜ, ਅਨੰਦਪੁਰ ਹਜ਼ੂਰੀ ਬੀੜ
ਅਨੰਦਪੁਰ ਕਾਲ ਦੀ ਬਿਨਾਂ ਤਾਰੀਖ਼ ਵਾਲੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਬਣੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰੋਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।[Mann][Mann][Web][EoS]
- ਤਾਰੀਖ਼
- 1690 ਦਾ ਦਹਾਕਾ (ਤਾਰੀਖ਼ ਨਹੀਂ); ਕੁਝ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ 1696
- ਕਿਸ ਕੋਲ
- ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ
- ਟਿਕਾਣਾ
- ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ
- ਮੂਲ
- ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ
- ਸਥਿਤੀ: ਨਿੱਜੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
- ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ (2008) ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹੇਠ 'ਨਿੱਜੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ' ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸ ਕੋਲ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਡਿਜੀਟਲ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਖੁੱਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਮਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਮੌਜੂਦ ਸਰੋਤ ਆਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ਵਿੱਚ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਪੁ, ਸਵੱਯੇ, ਚੌਪਈ, ਸ਼ਬਦ ਹਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਛਾਪੇ ਹਨ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਦੇ ਪੱਤਰਿਆਂ 'ਤੇ ਨੰਬਰ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਾਰੀਖ਼ ਵਾਲਾ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਚਿਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੱਤਰਿਆਂ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਚਿੱਤਰ ਚਿਪਕਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤਖ਼ਤ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕੀ ਵਿਵਾਦਤ ਹੈ
- ਤਾਰੀਖ਼
ਮਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਤਾਰੀਖ਼ ਵਾਲੀ ਪਰ 1690 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋਈ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 1696 ਦਿੰਦਾ ਹੈ।[Mann][Web]
- ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਦੀ?
ਮਾਨ ਅਤੇ ਕਮਲਰੂਪ ਸਿੰਘ ਇਸ ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋਈ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਦੋ ਦਹਾਕੇ ਬਾਅਦ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਅਜੇ ਵੀ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।[Mann][EoS][Web]
- ਚਿਪਕਾਏ ਹੋਏ ਚਿੱਤਰ
ਮਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦਾ ਕੋਈ ਚਿੱਤਰ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਅਸਲ ਸ਼ਕਲ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[Mann]
ਆਨਲਾਈਨ ਵੇਖੋ
ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਾਲੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਜਾਪੁ ਦਾ ਆਰੰਭ। ਕਾਮਨਜ਼ 1695-1696 ਜਾਂ 1698 ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ 1690 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਹੈ।
Unknown scribes (Commons credits Sri Guru Gobind Singh Ji), 1690 ਦਾ ਦਹਾਕਾ, ਤਾਰੀਖ਼ ਨਹੀਂ. ਨਿੱਜੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਮਾਨ, 2008 ਅਨੁਸਾਰ). Public domain. ਸਰੋਤ
ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਾਲੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਚਿਪਕਾਏ ਦੋ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇੱਕ ਸੇਵਾਦਾਰ ਨਾਲ ਤਖ਼ਤ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ 1690 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਜਾਂ 1700 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਹੈ। ਮਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਸ਼ਕਲ ਹੈ।
Unknown painter, 1690 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਜਾਂ 1700 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ, ਵਿਵਾਦਤ. ਨਿੱਜੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਮਾਨ, 2008 ਅਨੁਸਾਰ). Public domain. ਸਰੋਤ
_of_the_Dasam_Granth.jpg)
