ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਸਤ
ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਜੀ ਵਾਲੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ
ਹੋਰ ਨਾਂ ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਵਾਲੀ ਬੀੜ, ਖਾਰੀ ਬੀੜ, ਖਾਰੇ ਵਾਲੀ ਬੀੜ, ਬੰਨੋ ਵਾਲਾ ਪਾਠ
ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਨਕਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਾਧੂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਾਲੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ।[EoS][EoS][Singh][Web][Web]
- ਤਾਰੀਖ਼
- ਵਿਵਾਦਤ: ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ 1604, ਆਧੁਨਿਕ ਮਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ 1642 ਜਾਂ 1699
- ਕਿਸ ਕੋਲ
- ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਬੰਨੋ, ਜਵਾਹਰ ਨਗਰ
- ਟਿਕਾਣਾ
- ਕਾਨਪੁਰ, ਭਾਰਤ
- ਮੂਲ
- ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ
- ਸਥਿਤੀ: ਸੰਭਾਲੀ ਹੋਈ
- ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ (1987) ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਇੱਕ ਟਿੱਪਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ 1977 ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕੇ। ਦ ਨਿਊਜ਼ ਆਨ ਸੰਡੇ (ਅਪ੍ਰੈਲ 2023) ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਜੀ ਦੇ ਵਾਰਸ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਨਪੁਰ ਲੈ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਕੋਈ ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਕੋਲ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਇਹ ਸਰੋਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਜੀ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਗ੍ਰੰਥ ਜਿਲਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਭੇਜਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨਕਲ ਲਿਖਵਾ ਲਈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਇਹ ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਹੱਥ ਦੀ ਲਿਖੀ ਬੀੜ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਜੀ ਨੂੰ ਮੋੜ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਖਾਰਾ ਮਾਂਗਟ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਦ ਨਿਊਜ਼ ਆਨ ਸੰਡੇ ਅਨੁਸਾਰ 1802 ਵਿੱਚ ਮਾਂਗਟ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹੰਤ ਇਹ ਬੀੜ ਉੱਥੋਂ ਹਟਾ ਲੈ ਗਏ, ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ 1947 ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਰਹੀ।
ਕੀ ਵਿਵਾਦਤ ਹੈ
- ਤਾਰੀਖ਼
ਪਰੰਪਰਾ 1604 ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਇੱਕ ਮਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 1642 ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋਈ। ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ (1987) ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ 1977 ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕਾਨਪੁਰ ਵਾਲੀ ਬੀੜ ਨੂੰ 1699 ਦੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਤਤਕਰੇ ਵਿਚਲਾ ਸਾਲ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।[EoS][Web][Singh]
- ਪਾਠ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਰ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਾਠ ਸ਼ਾਇਦ ਮੂਲ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮੁੱਢਲੇ ਰੂਪ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ। ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇਸ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।[EoS][Singh][Web]
ਫ਼ਲਿੱਕਰ ਰਾਹੀਂ ਆਇਆ ਇੱਕ ਪੱਤਰਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਮਨਜ਼ 'ਤੇ ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਜੀ ਵਾਲੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਮਨਜ਼ ਇਸ ਨੂੰ 1600 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬੀੜ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਵਿਵਾਦਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾਈ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੀ।
Unknown, ਵਿਵਾਦਤ: 1604, 1642 ਜਾਂ 1699. Public domain. ਸਰੋਤ
