ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸੈਦਪੁਰ ਦੇ ਤਰਖਾਣ
ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਜੀ
ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਜੀ ਨੂੰ ਸੈਦਪੁਰ, ਹੁਣ ਐਮਨਾਬਾਦ, ਦੇ ਇੱਕ ਤਰਖਾਣ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੇ ਕਿਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਬਾਰੇ ਅਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ।
ਪਰੰਪਰਾ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ
ਭਾਈ ਬਾਲੇ ਵਾਲੀ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸੈਦਪੁਰ ਵਿਖੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਠਹਿਰੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਥਾਨਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਕਾਰਿੰਦੇ ਮਲਕ ਭਾਗੋ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭੋਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਬੁਰਾ ਮਨਾਇਆ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਭੋਜ ਨਾਲੋਂ ਇੱਕ ਤਰਖਾਣ ਦਾ ਭੋਜਨ ਚੁਣਿਆ। ਇਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਜੀ ਦੀ ਰੁੱਖੀ ਰੋਟੀ ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਲਕ ਭਾਗੋ ਦਾ ਸੁਆਦੀ ਭੋਜਨ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਨਿਚੋੜਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ ਨਿਕਲਿਆ।
ਇਸ ਦਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਭੋਜਨ ਹੱਕ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਦਾ। ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਵਰਗੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਈਟ ਚਮਤਕਾਰ ਦੀ ਨਾ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਨਾ ਇਨਕਾਰ।[EoS][Macauliffe][McLeod]
ਕਿਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅੰਗ 722 ਉੱਤੇ ਰਾਗ ਤਿਲੰਗ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੰਦ ਵਿੱਚ 'ਵੇ ਲਾਲੋ' ਦੀ ਟੇਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਬਾਬਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਪੀੜਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੈ। ਮਸਲਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ।
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਤਰਖਾਣ, ਭੋਜ ਜਾਂ ਸੈਦਪੁਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਮੈਕਲਿਓਡ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲਾਲੋ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਵਾਰ 11, ਪਉੜੀਆਂ 13 ਅਤੇ 14, ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀਆਂ।[Src][DB][McLeod][Src]
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ
ਐਮਨਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਖੂਹ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਖੂਹੀ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਸੀ, ਅਤੇ ਨੇੜਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰੋੜੀ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਠਹਿਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰੇ 1922 ਤੋਂ 1947 ਤੱਕ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਅਧੀਨ ਸਨ। ਮੈਕਲਿਓਡ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਘਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।[EoS][McLeod]
ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਤਭੇਦ
- ਕੀ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ?
ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਢਲੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅਨੁਮਾਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੈ। ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਅਸਲ ਸਿੱਖ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਧਿਆਇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੁਪਤਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਮੈਕਲਿਓਡ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ 'ਹੇ ਪਿਆਰੇ' ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਵਿ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਸੰਬੋਧਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਉਪਜਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਾਲੋ ਨਾਂ ਦਾ ਤਰਖਾਣ ਬਹੁਤ ਅਸੰਭਾਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਇੱਕ ਮਿਹਰਬਾਨ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਹਾਮੀ ਭਰਨ ਵਾਲਾ ਪਠਾਣੀ ਸ਼ਬਦ ਸਮਝਦੀ ਹੈ।[EoS][Singh][Gupta][McLeod][McLeod]
- ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਦੋਂ ਠਹਿਰੇ
ਭਾਈ ਬਾਲੇ ਵਾਲੀ ਪਰੰਪਰਾ ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੂੰ ਲੰਮੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਬਾਬਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫੇਰੀ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਰੋੜੀ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ 1521 ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸਰਬ-ਸਹਿਮਤ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਹੀਂ।[EoS][Gupta][Macauliffe]