ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ · ਅੰਗ 360 · ਆਸਾ
ਬਾਬਰਵਾਣੀ: ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਦਰਦ ਨਾ ਆਇਆ?
ਬਾਬਰਵਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਨਾਮ ਹੈ ਜੋ ਬਾਬਰ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਅੰਗ 360 ਅਤੇ ਅੰਗ 417 ਤੋਂ 418 'ਤੇ, ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਰਾਗ ਤਿਲੰਗ ਵਿੱਚ, ਅੰਗ 722 ਤੋਂ 723 'ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਮ ਇੱਥੇ ਦਿੱਤੇ ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਇੱਕ ਤੁਕ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗ 360 ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਅੱਠ ਤੁਕਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗ 417 ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਤੁਕਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਬਰ ਨੇ ਲਗਭਗ 1520 ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੈਦਪੁਰ (ਹੁਣ ਏਮਨਾਬਾਦ) ਉੱਤੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲ ਕੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ, 1524 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਲੁੱਟਿਆ, ਅਤੇ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1526 ਨੂੰ ਪਾਣੀਪਤ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਤਬਾਹੀ ਆਪਣੀ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖੀ। ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਇਹ ਵੀ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸੈਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਬੰਦੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ।
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕੋਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸਵਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਇਹੀ ਮੇਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
- 1ਖੁਰਾਸਾਨ ਖਸਮਾਨਾ ਕੀਆ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੁ ਡਰਾਇਆ ॥
ਖ਼ੁਰਾਸਾਨ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਦਹਿਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਨੋਟ: ਇਸ ਤੁਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਟੀਕਾ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿਚਲਾ ਕਾਵਿ ਅਨੁਵਾਦ, ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੱਬ ਨੇ ਖ਼ੁਰਾਸਾਨ ਦਾ ਪੱਖ ਲਿਆ। ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਬਰ ਖ਼ੁਰਾਸਾਨ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। BaniDB ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਜੇਤੂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦਿੱਤਾ ਅਰਥ ਮੂਲ ਵਾਂਗ ਤੁਕ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
- 2ਆਪੈ ਦੋਸੁ ਨ ਦੇਈ ਕਰਤਾ ਜਮੁ ਕਰਿ ਮੁਗਲੁ ਚੜਾਇਆ ॥
ਕਰਤਾਰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣਾ ਕੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
- 3ਏਤੀ ਮਾਰ ਪਈ ਕਰਲਾਣੇ ਤੈਂ ਕੀ ਦਰਦੁ ਨ ਆਇਆ ॥੧॥
ਅਜਿਹੀ ਮਾਰ ਪਈ ਕਿ ਲੋਕ ਪੀੜ ਨਾਲ ਕੁਰਲਾ ਉੱਠੇ। ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦਰਦ ਨਾ ਆਇਆ?
ਨੋਟ: 'ਦਰਦੁ' ਦਾ ਅਰਥ ਪੀੜ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਰਸ ਵੀ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਸੇ ਸਵਾਲ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- 4ਕਰਤਾ ਤੂੰ ਸਭਨਾ ਕਾ ਸੋਈ ॥
ਹੇ ਕਰਤਾਰ, ਸਭ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।
- 5ਜੇ ਸਕਤਾ ਸਕਤੇ ਕਉ ਮਾਰੇ ਤਾ ਮਨਿ ਰੋਸੁ ਨ ਹੋਈ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥
ਜਦੋਂ ਤਕੜੇ ਨਾਲ ਤਕੜਾ ਲੜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਿਲਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
- 6ਸਕਤਾ ਸੀਹੁ ਮਾਰੇ ਪੈ ਵਗੈ ਖਸਮੈ ਸਾ ਪੁਰਸਾਈ ॥
ਪਰ ਜਦੋਂ ਤਕੜਾ ਸ਼ੇਰ ਵੱਗ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਕੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਗ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨੋਟ: 'ਸੀਹੁ' ਸ਼ੇਰ ਹੈ ਅਤੇ 'ਵਗੈ' ਵੱਗ। ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਇੱਥੇ ਗਾਈਆਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨਿਹੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਕੁਝ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਘ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਭੇਡਾਂ ਦਾ ਇੱਜੜ। ਮਾਲਕ ਰੱਬ ਹੈ, ਜਿਸ ਅੱਗੇ ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
- 7ਰਤਨ ਵਿਗਾੜਿ ਵਿਗੋਏ ਕੁਤਂੀ ਮੁਇਆ ਸਾਰ ਨ ਕਾਈ ॥
ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੇ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਕੇ ਰੋਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਨੋਟ: ਦੋਵਾਂ ਬਿੰਬਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਤਭੇਦ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਰਤਨਾਂ ('ਰਤਨ') ਨੂੰ ਲੋਕ ਅਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਗ਼ਲ ਸਿਪਾਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। BaniDB ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਰਤਨ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹਾਕਮ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
- 8ਆਪੇ ਜੋੜਿ ਵਿਛੋੜੇ ਆਪੇ ਵੇਖੁ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ॥੨॥
ਜੋੜਨਾ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜਨਾ, ਦੋਵੇਂ ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਕੰਮ ਹਨ। ਵੇਖ, ਇਹ ਹੈ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ।
- 9ਜਿਨ ਸਿਰਿ ਸੋਹਨਿ ਪਟੀਆ ਮਾਂਗੀ ਪਾਇ ਸੰਧੂਰੁ ॥
ਉਹ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਮੀਢੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਚੀਰ ਵਿੱਚ ਸੰਧੂਰ ਸੀ:
- 10ਸੇ ਸਿਰ ਕਾਤੀ ਮੁੰਨੀਅਨਿੑ ਗਲ ਵਿਚਿ ਆਵੈ ਧੂੜਿ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਹੁਣ ਕੈਂਚੀ ਨਾਲ ਮੁੰਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਧੂੜ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਨ।
ਨੋਟ: 'ਗਲ' ਦਾ ਅਰਥ ਸੰਘ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਹੁਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਮੂੰਹ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- 11ਮਹਲਾ ਅੰਦਰਿ ਹੋਦੀਆ ਹੁਣਿ ਬਹਣਿ ਨ ਮਿਲਨਿੑ ਹਦੂਰਿ ॥੧॥
ਜੋ ਕਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕਿਤੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਥਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
- 12ਸਾਹਾਂ ਸੁਰਤਿ ਗਵਾਈਆ ਰੰਗਿ ਤਮਾਸੈ ਚਾਇ ॥
ਐਸ਼ ਅਤੇ ਤਮਾਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝ ਕੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੁਰਤ ਗੁਆ ਲਈ ਸੀ।
ਨੋਟ: 'ਸੁਰਤਿ' ਦਾ ਅਰਥ ਸੂਝ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਇੱਥੇ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਫ਼ਰਜ਼ ਦੀ ਸੂਝ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- 13ਬਾਬਰਵਾਣੀ ਫਿਰਿ ਗਈ ਕੁਇਰੁ ਨ ਰੋਟੀ ਖਾਇ ॥੫॥
ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਢੰਡੋਰਾ ਫਿਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾਣ ਲਈ ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਨੋਟ: ਇਸੇ ਤੁਕ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ 'ਵਾਣੀ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੁਕਮ ਜਾਂ ਦਬਦਬਾ ਹੈ।
ਸਾਡੀ ਤੁਕ ਭਾਵ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਮੂਲ ਪਾਠ ਅਤੇ ਹਵਾਲਾ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਲਈ ਵੇਖੋ:SikhiToTheMax (ਭਾਗ 1), SikhiToTheMax (ਭਾਗ 2) ਅਤੇ ਸਿੱਖਆਰਆਈ ਦਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ.[DB][EoS]