ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ · ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ · ਅੰਗ 345 · ਗਉੜੀ
ਬੇਗਮਪੁਰਾ: ਗ਼ਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸ਼ਹਿਰ
ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਵਿੱਚ, ਅੰਗ 345 'ਤੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਪੂਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਪੱਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਖੱਲਾਂ ਰੰਗਣ ਅਤੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਿੱਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 40 ਸ਼ਬਦ ਗਿਣਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 41 ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕਰ ਹਨ, ਨਾ ਡਰ, ਨਾ ਦਰਜੇ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਜਾਤ ਅਤੇ ਮਜ਼ਹਬ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਇਸ ਅੰਗ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਕ ਅਵਸਥਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ 2012 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਬੇਗੁਮਪੁਰਾ ਨਾਮ ਅਪਣਾਇਆ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕੋਈ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
- 1ਬੇਗਮ ਪੁਰਾ ਸਹਰ ਕੋ ਨਾਉ ॥
ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਬੇਗਮਪੁਰਾ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਗ਼ਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਨੋਟ: ਇਹ ਨਾਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ 'ਬੇ-ਗ਼ਮ' ਤੋਂ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਗ਼ਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਹੈ।
- 2ਦੂਖੁ ਅੰਦੋਹੁ ਨਹੀ ਤਿਹਿ ਠਾਉ ॥
ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਗ਼ਮ ਦਾ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਟਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ।
- 3ਨਾਂ ਤਸਵੀਸ ਖਿਰਾਜੁ ਨ ਮਾਲੁ ॥
ਉੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਖ਼ਿਰਾਜ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਮਾਲ ਜਿਸ 'ਤੇ ਕਰ ਲੱਗੇ।
ਨੋਟ: 'ਖ਼ਿਰਾਜ' ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਲਗਾਨ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ 'ਮਾਲ' ਦਾ ਅਰਥ ਦੁਨਿਆਵੀ ਜਾਇਦਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਕਰ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ।
- 4ਖਉਫੁ ਨ ਖਤਾ ਨ ਤਰਸੁ ਜਵਾਲੁ ॥੧॥
ਨਾ ਖ਼ੌਫ਼, ਨਾ ਗੁਨਾਹ, ਨਾ ਦਹਿਸ਼ਤ ਅਤੇ ਨਾ ਗਿਰਾਵਟ।
- 5ਅਬ ਮੋਹਿ ਖੂਬ ਵਤਨ ਗਹ ਪਾਈ ॥
ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਸੋਹਣਾ ਵਤਨ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ।
- 6ਊਹਾਂ ਖੈਰਿ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਭਾਈ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥
ਹੇ ਮੇਰੇ ਵੀਰ, ਉੱਥੇ ਸਦਾ ਸੁਖ-ਸਾਂਦ ਹੈ।
- 7ਕਾਇਮੁ ਦਾਇਮੁ ਸਦਾ ਪਾਤਿਸਾਹੀ ॥
ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਪੱਕਾ ਟਿਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਕਾਇਮ ਹੈ।
ਨੋਟ: ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਇਸ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰਲੀ ਆਤਮਕ ਅਵਸਥਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਅਰਥ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
- 8ਦੋਮ ਨ ਸੇਮ ਏਕ ਸੋ ਆਹੀ ॥
ਨਾ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਦਰਜਾ ਹੈ ਨਾ ਤੀਜਾ: ਉੱਥੇ ਸਭ ਇੱਕ ਹਨ।
ਨੋਟ: 'ਦੋਮ' ਅਤੇ 'ਸੇਮ' ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਬਰਾਬਰ ਦਰਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਹੈ 'ਉੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਹੈ', ਯਾਨੀ ਰੱਬ।
- 9ਆਬਾਦਾਨੁ ਸਦਾ ਮਸਹੂਰ ॥
ਉਹ ਰੌਣਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਦਾ ਉੱਘਾ ਹੈ।
- 10ਊਹਾਂ ਗਨੀ ਬਸਹਿ ਮਾਮੂਰ ॥੨॥
ਉਸ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਥੁੜ ਨਹੀਂ।
ਨੋਟ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਇਸ ਧਨ ਨੂੰ ਅੰਦਰਲਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
- 11ਤਿਉ ਤਿਉ ਸੈਲ ਕਰਹਿ ਜਿਉ ਭਾਵੈ ॥
ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁਣ ਘੁੰਮਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
- 12ਮਹਰਮ ਮਹਲ ਨ ਕੋ ਅਟਕਾਵੈ ॥
ਉਹ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਨਹੀਂ।
ਨੋਟ: 'ਮਹਰਮ' ਉਹ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੋਵੇ।
- 13ਕਹਿ ਰਵਿਦਾਸ ਖਲਾਸ ਚਮਾਰਾ ॥
ਇਉਂ ਆਖਦੇ ਹਨ ਰਵਿਦਾਸ, ਚਮੜੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਹੁਣ ਮੁਕਤ ਹਨ:
ਨੋਟ: ਤੁਕ ਵਿਚਲਾ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਖੱਲਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। 'ਖ਼ਲਾਸ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮੁਕਤ।
- 14ਜੋ ਹਮ ਸਹਰੀ ਸੁ ਮੀਤੁ ਹਮਾਰਾ ॥੩॥੨॥
ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਸਾਡੀ ਤੁਕ ਭਾਵ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਮੂਲ ਪਾਠ ਅਤੇ ਹਵਾਲਾ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਲਈ ਵੇਖੋ:SikhiToTheMax ਅਤੇ ਸਿੱਖਆਰਆਈ ਦਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ.[DB][EoS][Web]