ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ · ਅੰਗ 8 · ਆਸਾ
ਰਹਿਰਾਸ: ਸੋ ਦਰੁ, ਉਹ ਦਰ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ
ਰਹਿਰਾਸ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਮੁੱਖ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਮੂਲ ਹਿੱਸਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਬਦ, ਸੋ ਦਰੁ, ਹੈ, ਯਾਨੀ 'ਉਹ ਦਰ', ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵ ਰੱਬ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਦਾ ਦੁਆਰ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸ਼ਾਮ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸੋ ਪੁਰਖੁ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਸਮੇਤ ਜਪੁ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਰਜ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਹਿੱਸੇ ਜੁੜਦੇ ਗਏ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਗੁਟਕਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਪਾਠ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
ਰਹਿਰਾਸ ਸ਼ਬਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਬੇਨਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦਾ 'ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ' ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਇਹੀ ਸ਼ਬਦ ਥੋੜ੍ਹੇ ਫ਼ਰਕਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: ਜਪੁ ਦੀ ਪਉੜੀ 27 ਵਜੋਂ, ਇੱਥੇ ਅੰਗ 8 'ਤੇ, ਅਤੇ ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ। ਇਹ ਸਿਰਲੇਖ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਬਾਰਾਂ ਤੁਕਾਂ ਹਨ। ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ, ਜਿਸ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕੋ ਦਰ 'ਤੇ ਗਾਉਂਦੀ ਵਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ।
- 1ਸੋ ਦਰੁ ਤੇਰਾ ਕੇਹਾ ਸੋ ਘਰੁ ਕੇਹਾ ਜਿਤੁ ਬਹਿ ਸਰਬ ਸਮਾਲੇ ॥
ਤੇਰਾ ਉਹ ਦਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਘਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਤੂੰ ਸਭ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
ਨੋਟ: 'ਕੇਹਾ' ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਚੰਭਾ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਦਰ ਕਿੰਨਾ ਅਦਭੁਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੁਝ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ 'ਕਿੱਥੇ' ਜਾਂ 'ਕਿਹੜਾ' ਹੈ।
- 2ਵਾਜੇ ਤੇਰੇ ਨਾਦ ਅਨੇਕ ਅਸੰਖਾ ਕੇਤੇ ਤੇਰੇ ਵਾਵਣਹਾਰੇ ॥
ਉੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਣਗਿਣਤ ਸਾਜ਼ ਅਨੇਕ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਹਨ।
- 3ਕੇਤੇ ਤੇਰੇ ਰਾਗ ਪਰੀ ਸਿਉ ਕਹੀਅਹਿ ਕੇਤੇ ਤੇਰੇ ਗਾਵਣਹਾਰੇ ॥
ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਰਾਗ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਥੀ ਧੁਨਾਂ ਗਿਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਨੋਟ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ 'ਪਰੀ' ਰਾਗਣੀਆਂ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਹਰੇਕ ਰਾਗ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ ਧੁਨਾਂ।
- 4ਗਾਵਨਿ ਤੁਧਨੋ ਪਵਣੁ ਪਾਣੀ ਬੈਸੰਤਰੁ ਗਾਵੈ ਰਾਜਾ ਧਰਮੁ ਦੁਆਰੇ ॥
ਪੌਣ ਤੈਨੂੰ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵੀ। ਤੇਰੇ ਦਰ 'ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਨਿਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਰਾਜ ਵੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨੋਟ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਤੱਤਾਂ ਦੇ 'ਗਾਉਣ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਰੱਬ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਅੰਦਰ ਚੱਲਣਾ।
- 5ਗਾਵਨਿ ਤੁਧਨੋ ਚਿਤੁ ਗੁਪਤੁ ਲਿਖਿ ਜਾਣਨਿ ਲਿਖਿ ਲਿਖਿ ਧਰਮੁ ਬੀਚਾਰੇ ॥
ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਗੁਪਤ, ਜੋ ਲੇਖਾ ਲਿਖਣਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਤੈਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਧਰਮ ਰਾਜ ਹਰੇਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤੋਲਦਾ ਹੈ।
ਨੋਟ: ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਲਿਖਾਰੀ ਹਨ।
- 6ਗਾਵਨਿ ਤੁਧਨੋ ਈਸਰੁ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵੀ ਸੋਹਨਿ ਤੇਰੇ ਸਦਾ ਸਵਾਰੇ ॥
ਤੇਰੇ ਸੰਵਾਰੇ ਹੋਏ, ਸਦਾ ਸੋਭਦੇ, ਸ਼ਿਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵੀਆਂ ਤੈਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਨੋਟ: ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਰੱਬ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਵਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ 'ਦੇਵੀ' ਦਾ ਅਰਥ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਇੱਕ ਦੇਵੀ।
- 7ਗਾਵਨਿ ਤੁਧਨੋ ਇੰਦ੍ਰ ਇੰਦ੍ਰਾਸਣਿ ਬੈਠੇ ਦੇਵਤਿਆ ਦਰਿ ਨਾਲੇ ॥
ਤਖ਼ਤ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਇੰਦਰ ਤੈਨੂੰ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਦਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।
- 8ਗਾਵਨਿ ਤੁਧਨੋ ਸਿਧ ਸਮਾਧੀ ਅੰਦਰਿ ਗਾਵਨਿ ਤੁਧਨੋ ਸਾਧ ਬੀਚਾਰੇ ॥
ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਿੱਧ ਤੈਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਧ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤੈਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
- 9ਗਾਵਨਿ ਤੁਧਨੋ ਜਤੀ ਸਤੀ ਸੰਤੋਖੀ ਗਾਵਨਿ ਤੁਧਨੋ ਵੀਰ ਕਰਾਰੇ ॥
ਜਤੀ, ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਸੰਤੋਖੀ ਤੈਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਕੜੇ ਸੂਰਮੇ ਵੀ।
ਨੋਟ: ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ 'ਸਤੀ' ਦਾ ਅਰਥ ਸੱਚਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਦਾਨੀ।
- 10ਗਾਵਨਿ ਤੁਧਨੋ ਪੰਡਿਤ ਪੜਨਿ ਰਖੀਸੁਰ ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਵੇਦਾ ਨਾਲੇ ॥
ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਡਿਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਰ ਜੁਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵੇਦਾਂ ਸਮੇਤ ਤੈਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
- 11ਗਾਵਨਿ ਤੁਧਨੋ ਮੋਹਣੀਆ ਮਨੁ ਮੋਹਨਿ ਸੁਰਗੁ ਮਛੁ ਪਇਆਲੇ ॥
ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਸੁਰਗ, ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨੋਟ: ਕੁਝ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰਗੀ ਜੀਵ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
- 12ਗਾਵਨਿ ਤੁਧਨੋ ਰਤਨ ਉਪਾਏ ਤੇਰੇ ਅਠਸਠਿ ਤੀਰਥ ਨਾਲੇ ॥
ਅਠਾਹਠ ਤੀਰਥ ਤੈਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਰਚੇ ਹੋਏ ਰਤਨ ਵੀ।
ਸਾਡੀ ਤੁਕ ਭਾਵ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਮੂਲ ਪਾਠ ਅਤੇ ਹਵਾਲਾ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਲਈ ਵੇਖੋ:SikhiToTheMax ਅਤੇ ਸਿੱਖਆਰਆਈ ਦਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ.[DB][EoS][EoS]