ਅਗਿਆਤ ਕਾਲ ਅਤੇ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਭਗਤ; ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ
ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ
ਇੱਕ ਭਗਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ, ਲੰਮੇ ਇਕਾਂਤ ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਸਿਵਾ, ਲਗਭਗ ਕੁਝ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ ਅਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਝਲਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਾਮ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਪਣਾਈ। ਪੜ੍ਹੇ ਗਏ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ, ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਜਾਂ ਕਿੱਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਜੋ ਪਤਾ ਹੈ
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪਤਾ ਹੈ। ਨਾਭਾ ਜੀ ਦੀ ਭਗਤਮਾਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਬਾਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਮਦਦ ਲਈ ਆਏ। ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਹਵਾਲੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਵਾਰ 10, ਪਉੜੀ 14 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਕਾਂਤ ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ ਹਨ, ਜੀਵਨੀ ਨਹੀਂ।
ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਗਤ ਜੀ ਦਾ ਕੋਈ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਿਆ। ਸ਼ਬਦ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਕਾਫ਼ੀ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਕੋਈ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।[EoS][Macauliffe]
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ
BaniDB ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਅੰਗ 93 'ਤੇ, ਰਾਮਕਲੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗ 974 'ਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗ 1351 'ਤੇ।
ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਜਨਮ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਨਿਘਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹਦਾਇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਰੇ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਸੇ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪਹਰੇ ਨਾਲ ਕਿੰਨਾ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਹਦਾਇਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
ਰਾਮਕਲੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇੜਾ, ਪਿੰਗਲਾ ਅਤੇ ਸੁਖਮਨਾ ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹਠ ਯੋਗ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾਮ ਵੱਲ ਆਉਣਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਅਜਿਹੇ ਪੁਜਾਰੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਹੇਠ ਮੰਦਾ ਹਿਰਦਾ ਲੁਕਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।[DB][EoS]