ਚਮਕੌਰ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ
ਪੰਜਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ
ਬਚੇ ਹੋਏ ਪੰਜਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੇਰਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਤਾੜੀ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ।
ਰਾਤ ਪੈਣ ਤੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਸਿੱਖ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਵਸਤਰ ਭਾਈ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਗਏ।
ਤਿੰਨ ਹੋਰ, ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੀ ਨਿਕਲੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਮਿਲਣ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ। ਫਿਰ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਚੋਰੀ-ਛਿਪੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਨੀਵੇਂ ਟਿੱਬੇ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਤਾੜੀ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਹਿੰਦ ਦਾ ਪੀਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਘੇਰਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਸਵੇਰੇ ਭਾਈ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਖ਼ਰੀ ਦਮ ਤੱਕ ਲੜੇ।
ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਹੈ?
ਕਈ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਹ ਸਾਖੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਸੁਤੰਤਰ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ।
ਸੈਨਾਪਤਿ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦਕ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਥਾਂ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਤਾੜੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਰਾਹੀਂ ਆਈਆਂ ਹਨ।
- ਬਾਅਦ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਪੰਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ, ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਲਿਬਾਸ ਲੈਣਾ, ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ ਜੋ ਹਿੰਦ ਦੇ ਪੀਰ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਸਮੇਤ ਤਾੜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਹੈ, ਦੱਸਦਾ ਹੈ।[EoS]
- ਬਾਅਦ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਂ ਨੇ ਸਭਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।[EoS]
- ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲੇ, ਅਤੇ ਅਣਡਿੱਠੇ ਨਿਕਲਦਿਆਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਸਿਰੇ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ। (ch. XII, couplets 71-72; translator's introduction)[Src]
