ਤਲਵੰਡੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਬਚਪਨ
ਅਧਿਆਪਕ: ਪੰਡਤ ਅਤੇ ਮੁੱਲਾਂ
ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਬਾਲਕ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਪੁੱਛ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਵਿੱਦਿਆ ਕਿਸ ਲਈ ਹੈ।
ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਾਲਕ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਅੱਖਰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪੰਡਤ ਕੋਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਸਬਕ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਨਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕਿੰਨੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪੰਡਤ ਬੁਰਾ ਮੰਨਣ ਦੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰਕੀ ਸਿੱਖਣ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਘਰ ਮੁੜ ਕੇ ਚੁੱਪ ਬੈਠ ਗਏ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ 'ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ।
ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਹੈ?
ਕਈ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਹ ਸਾਖੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਸੁਤੰਤਰ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ।
- ਬਾਅਦ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਇੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ: ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਡਤ ਕੋਲ ਅਤੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਸਬਕ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਚੁੱਪ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। (pp. 36-37)[McLeod]
- ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜਇੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪੰਡਤ ਲਈ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੀ ਅੱਖਰ-ਕ੍ਰਮ ਕਵਿਤਾ ਰਚੀ।[EoS]
- ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜਇੱਥੇ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਏ।[EoS]
- ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜਇੱਥੇ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ਾਇਦ ਹੋਈ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੁਕਾਂ ਦੁਆਲੇ ਲਿਖੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। (p. 79)[McLeod]
