ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਸਤ
ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ
ਹੋਰ ਨਾਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਪੋਥੀਆਂ, ਬਾਬਾ ਮੋਹਨ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ, ਪੋਥੀਆਂ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨ ਵਾਲੀਆਂ, ਸਹੰਸਰ ਰਾਮ ਵਾਲੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ
1570 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਤਿਆਰ ਹੋਈਆਂ ਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਗੁਰਮੁਖੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਪਾਵਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ।[EoS][EoS][EoS]
- ਤਾਰੀਖ਼
- 1570-1572, ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਭਵ ਵਾਧਿਆਂ ਸਮੇਤ
- ਕਿਸ ਕੋਲ
- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ (ਭੱਲਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ)
- ਟਿਕਾਣਾ
- ਆਖ਼ਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੇੜੇ ਪਿੰਜੌਰ, ਅਤੇ ਉੜਮੁੜ ਨੇੜੇ ਦਾਰਾਪੁਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ
- ਮੂਲ
- ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ
- ਸਥਿਤੀ: ਨਿੱਜੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
- ਦੋ ਪੋਥੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਕੋਲ ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 1992-98) ਇੱਕ ਪੋਥੀ ਬਾਵਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਭੱਲਾ ਕੋਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ 1940 ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਤੋਂ ਮਰਦਾਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲੇ ਲੈ ਗਏ, ਅਤੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਇਹ ਪਿੰਜੌਰ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਦਾਰਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੋਲ ਇਸ ਦੀ ਫ਼ੋਟੋਕਾਪੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਇਸ ਲਈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਹ ਥਾਵਾਂ ਹੁਣ ਬਦਲ ਗਈਆਂ ਹੋਣ। ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕ ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੋਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਲਿਖਾਰੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸਹੰਸਰ ਰਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੰਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਤੰਬਰ 1570 ਤੋਂ 9 ਅਗਸਤ 1572 ਤੱਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਪੋਥੀਆਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਸਮੇਂ ਵਰਤੀਆਂ।
ਦੋਵੇਂ ਪੋਥੀਆਂ ਇੱਕੋ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 300 ਅਤੇ 224 ਪੱਤਰੇ ਹਨ। ਰਾਗਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪਾਵਨ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੰਗਲ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਪਿੰਜੌਰ ਵਾਲੀ ਪੋਥੀ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਵਿਦਵਾਨੀ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਕੀ ਵਿਵਾਦਤ ਹੈ
- ਪੋਥੀਆਂ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਹਨ
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਪਿੰਜੌਰ ਅਤੇ ਦਾਰਾਪੁਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕ ਜਲੰਧਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਬੇੜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਸਰੋਤ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ।[EoS]
- ਇੱਕ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਪੋਥੀ
ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੋਥੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ। ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਹਰ ਸਹਾਏ ਵਾਲੀ ਪੋਥੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।[EoS]
ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਢਲਾ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਮਨਜ਼ 'ਤੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ ਦੀ ਅਹੀਆਪੁਰ ਵਾਲੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਲਗਭਗ 1570-1572। ਸਰੋਤ ਦਾ ਲਿੰਕ ਗ਼ੈਰ-ਰਸਮੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਇਸ ਨੂੰ ਦਾਰਾਪੁਰ ਜਾਂ ਯਹੀਆਪੁਰ ਵਾਲੀ ਪੋਥੀ ਆਖਦਾ ਹੈ।
Sahansar Ram, scribe, per the Encyclopaedia of Sikhism, ਲਗਭਗ 1570-1572. Public domain. ਸਰੋਤ
