ਬਾਬਰ

ਬਾਬਰ ਨੂੰ 1494 ਵਿੱਚ ਲੜਕਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਫ਼ਰਗ਼ਾਨਾ ਵਿਰਸੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ 1504 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਾਬਲ ਲੈ ਲਿਆ। ਉੱਥੋਂ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਗਈ।

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦਾ ਬਾਬਰਵਾਣੀ ਬਾਰੇ ਇੰਦਰਾਜ ਉਹ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਥੇ ਅਹਿਮ ਹਨ। ਉਹ 1519 ਵਿੱਚ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਪਹੁੰਚਿਆ। 1520 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਟਾਕਰੇ ਦੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੈਦਪੁਰ, ਜੋ ਹੁਣ ਏਮਨਾਬਾਦ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਖੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਏ ਗਏ। 1524 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆ।

ਉਸ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਚੜ੍ਹਾਈ 1525 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1526 ਨੂੰ ਪਾਣੀਪਤ ਵਿੱਚ ਇਬਰਾਹੀਮ ਲੋਧੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਆਗਰਾ ਬਾਬਰ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਏ। ਮਾਰਚ 1527 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਖ਼ਾਨਵਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਅਤੇ 26 ਦਸੰਬਰ 1530 ਨੂੰ ਆਗਰੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਕਾਬਲ ਲਿਜਾਈ ਗਈ।[EoS][EoS]

ਮੈਕਲਿਓਡ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਹਸਤੀ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਬਾਬਰਵਾਣੀ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਅੰਗ 360 ਅਤੇ 417-18 ਉੱਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਗ ਤਿਲੰਗ ਵਿੱਚ ਅੰਗ 722-23 ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਂ ਉਸ ਤੁਕ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਰ ਦਾ ਰਾਜ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਵੀ ਭੁੱਖੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਪਾਪ ਦੀ ਜੰਞ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਰ ਲੋਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਬੀ ਨਿਆਂ ਦਾ ਅਣਜਾਣ ਸਾਧਨ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਫਿਰ ਵੀ ਰੱਬ ਤੋਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਦੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹਨ।[EoS][EoS][McLeod]

ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੈਦਪੁਰ ਦੇ ਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਪੰਡ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਹਾਰੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਟਿਕੀ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਘੋੜਾ ਬਿਨਾਂ ਵਾਗਾਂ ਦੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਮੀਰ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨ ਚੁੰਮੇ ਅਤੇ ਭੇਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਮੰਗਿਆ ਕਿ ਬੰਦੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਲ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਬਾਬਰ ਮੰਨ ਗਿਆ।

ਮਿਹਰਬਾਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹ ਟਿੱਲਾ ਬਾਲਗੁੰਦਾਈ ਉੱਤੇ ਬਾਬਰ ਦੇ ਇੱਕ ਹਮਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।[EoS][McLeod]