ਅਕਬਰ

ਅਕਬਰ ਦਾ ਜਨਮ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਮਾਯੂੰ ਦੇ ਭੱਜਣ ਦੌਰਾਨ ਸਿੰਧ ਦੇ ਅਮਰਕੋਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ 14 ਫ਼ਰਵਰੀ 1556 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਲਾਨੌਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਹੋਈ।

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਜਜ਼ੀਆ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ ਕਰ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੇ, ਉਲਮਾ ਨੂੰ ਨੱਥ ਪਾਈ ਅਤੇ ਕਈ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਕਰਵਾਈ। ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਰਾਇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਵੇਰਵਾ ਸਿੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।[EoS][EoS]

ਅਬੁਲ ਫ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਅਕਬਰਨਾਮਾ ਇਸ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਤੁਰ ਕੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਬਿਆਸ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਦਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਬੇੜੀਆਂ ਦਾ ਪੁਲ ਵਰਤਿਆ। ਉਸ ਦਿਨ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਰੁਕਿਆ, ਅਤੇ ਸੱਦਾ ਇਸ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਅਬੁਲ ਫ਼ਜ਼ਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਧਰਮ ਦੇ ਆਗੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੁਣੀ-ਸੁਣਾਈ ਗੱਲ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗਰੇਵਾਲ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਭੁੱਲ ਇਹ ਵੀ ਦਰਸਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਕਿੰਨਾ ਘੱਟ ਪਤਾ ਸੀ।[(eds)]

ਬਾਕੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿੱਖ ਪੱਖ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਮੁਗ਼ਲ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।

ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਕਬਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵਿਛਾਏ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਪਾਸੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਇਤਿਹਾਸ-ਗ੍ਰੰਥ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ।

ਸਿੱਖ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲੰਗਰ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਰੱਬ ਅੱਗੇ ਸਾਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ ਅਕਬਰ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਨਾ ਲਈ। ਫਿਰ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੁੰਗ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਰੀਦੀ ਗਈ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਵਨ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਕਾਰਨ ਅਕਬਰ ਨੇ ਬਟਾਲੇ ਵਿੱਚ ਡੇਰਾ ਲਾਏ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਗਵਾਇਆ। ਭਾਈ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਬੀੜ ਲੈ ਕੇ ਆਏ, ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਏ ਗਏ ਅੰਸ਼ ਰੱਬ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ 51 ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ।[EoS][EoS][EoS]