ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਅਚਾਰੀਆ; ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ
ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ
ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਇੱਕ ਵੈਸ਼ਨਵ ਅਚਾਰੀਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮਾਵਤ ਜਾਂ ਰਾਮਾਨੰਦੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਅਦ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਿਮਾਣੇ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸੰਬੰਧ ਮੰਨਣੇ ਔਖੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਬਸੰਤ ਅੰਗ 1195 'ਤੇ ਹੈ।
ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪੈਰੋਕਾਰ
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਾਮਾਨੁਜ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਅਚਾਰੀਆ ਰਾਘਵਾਨੰਦ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਣੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੰਪਰਦਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਅਚਾਰੀਆ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਸੰਪਰਦਾ ਜ਼ਾਤ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ, ਬੈਰਾਗੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਲੈ ਗਏ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ। ਵਾਰਾਣਸੀ ਦਾ ਪੰਚਗੰਗਾ ਘਾਟ ਅੱਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਗਤ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪਤਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਸਤਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੰਪਰਦਾ ਆਪਣੇ ਬਾਨੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਗੁਪਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।[EoS][Macauliffe]
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ
BaniDB ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ ਰਾਗ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗ 1195 'ਤੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦਾ ਹੈ, ਰੱਬ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਹਾਜ਼ਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੱਬ ਵੇਦਾਂ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਰੱਜਬ ਦੇ ਸੰਕਲਿਤ ਸਰਬੰਗੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਿਰੰਕਾਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਨੇੜੇ ਸਨ।[DB][EoS]
ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਤਭੇਦ
- ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜ 1300 ਤੋਂ 1410, 1300 ਤੋਂ 1411 ਅਤੇ 1299 ਤੋਂ 1410 ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਕਾਲਿਫ਼, ਸਿੱਖਿਆ-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਜੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਜਨਮ ਸਾਲ 1398 ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਚੌਦ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੋਂ ਪੰਦਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਤੱਕ।[EoS][EoS][EoS][Macauliffe]
- ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ
ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੇਲਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦਾ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਵਾਲਾ ਇੰਦਰਾਜ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ, ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ, ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ ਅਤੇ ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਅਸੰਭਵ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਜ਼ਾਤ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।[Macauliffe][EoS][EoS]