ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਅਤੇ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੋਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸੇਹਵਾਨ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਕਿਸੇ ਲਿਖਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਮਾਸ ਦਾ ਕੰਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪ ਜਾਨਵਰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦੇ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਵੇਚਦੇ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਐਮੋਨਾਈਟ ਪੱਥਰ, ਸਾਲਗਰਾਮ, ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ ਮਾਸ ਤੋਲਣ ਲਈ ਵੱਟੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਇਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਲੈ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਕਰ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਜੀ ਇਸ ਪੱਥਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਫਿਰ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।[EoS][Macauliffe]

BaniDB ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ ਰਾਗ ਬਿਲਾਵਲ ਵਿੱਚ ਅੰਗ 858 'ਤੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਆਰੰਭਕ ਬਿੰਬ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਆਦਮੀ ਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਭੇਖ ਬਦਲਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦੇ ਪਾਠ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਭਗਤ ਦੇ ਔਗੁਣ ਬਣੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਤਾਂ ਰੱਬ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਕੀ ਵਡਿਆਈ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੱਬ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕ ਦੀ ਲਾਜ ਰੱਖੇ।

ਅੰਗ 1106 'ਤੇ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ, ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ, ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਰ ਉਤਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਗੀਤ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ।[DB][EoS]